Աֆրիկա

BlankMap-Africa.svg

Աֆրիկա, տարածքի մեծությամբ (30,3 միլիոն կմ²) և բնակչության թվով (1,033 մլրդ) երկրորդ մայրցամաքը՝ Եվրասիայից հետո։ Աֆրիկան կազմում է երկրագնդի տարածքի վեց տոկոսը և ցամաքային տարածքի 20,4 տոկոսը: Բնակչությունը կազմում է Երկիր մոլորակի բնակչության 15%-ը: Մայրցամաքը Եվրասիայից բաժանվում է հյուսիսում Միջերկրական ծովով, Սուեզի ջրանցքով և կարմիր ծովով, հյուսիս-արևելքում՝ Կարմիր ծովով,  Բաբ էլ մանդեբի նեղուցով, Սուեզի ջրանցքով, Ադենի ծոցով։ Մայրցամաքի արևելքում Մադակասկար կղզին է, որը բաժանվում է մայրցամաքից Մոզամբիկի նեղուցով։ Մայրցամաքում կան 54 ճանաչված անկախ պետություններ և երկու դե ֆակտո պետություններ։

Աֆրիկայի բնակչությունը ամենաերիտասարդն է բոլոր մայրցամաքների մեջ, աֆրիկացիների 50%-ը ծնվել է 1991 թվականին կամ ավելի ուշ: Ալժիրը տարածքով ամենամեծն է մայրցամաքում, իսկ բնակչությամբ ամենամեծը Նիգերիան է։

Անվանում

Այս մայրցամաքը Աֆրիկա են անվանել հին հռոմեացիները՝ տեղաբնիկ «աֆարիկ» ցեղի անունով։ Ըստ զբաղեցրած տարածքի՝ Աֆրիկան երկրագնդի երկրորդ մայրցամաքն է՝ Եվրասիայից հետո։ Դեռևս մեր թվականությունից շատ դարեր առաջ Աֆրիկայի հյուսիսային ափերն են այցելել փյունիկեցիները, հին հռոմեացիները, հին հույները։ Ոսկի, փղոսկր և թանկարժեք փայտանյութ հայթայթելու համար եգիպտական փարավոնները արշավախմբեր են ուղարկել դեպի Նեղոսի վերին հոսանքները։

Մակերևույթ

Աֆրիկայի ռելիեֆում տիրապետում են տարբեր բարձրության սարահարթերը, և միայն ծայրամասերում են բարձրանում լեռները։ Առավել բարձր են արևելյան շրջանները, որտեղ գտնվում են Արևելաաֆրիկյան սարահարթը և Եթովպական բարձրավանդակը։ Աֆրիկայի հյուսիսում ձգվում են Ատլասի, հարավում՝ Դրակոնյան և Կապի լեռները։ Ամենաբարձր գագաթը Կիլիմանջոնորով է՝ 5895 մ։

Կլիմա

Աֆրիկան միակ մայրցամաքն է, որը հասարակածով կիսվում է երկու գրեթե հավասար մասերի և ընկած է երկու արևադարձների միջև՝ ջերմային տաք գոտում։ Այդ պատճառով էլ այն ամենատաք մայրցամաքն է. բացառություն են կազմում միայն հյուսիսային և հարավային ծայրամասերը, որոնք գտնվում են բարեխառն գոտում։ Տարվա նույն ժամանակահատվածում, երբ հյուսիսում ձմեռ է, հարավում ամառ է, և՝ հակառակը։

Չորս կողմն անապատ է, որտեղ մերթ դեղին ավազներ են, մերթ՝ գորշ, հողմահարված քարեր։ Միգապատ երկնքից տապ է թափվում, ոչ ջուր կա, ոչ կանաչ թուփ։ Այստեղ տարածվում է աշխարհի ամենախոշոր անապատը՝ Սահարան (7 միլիոն կմ2), որտեղ ջերմաստիճանը հասնում է + 58օC-ի (ստվերում), իսկ ավազի մակերեսին՝ + 80օC-ի։ Օդը Սահարայում չոր է ու փոշոտ։ Ուժեղ քամու՝ սամումի (արաբերեն՝ տոթակեզ քամի) ժամանակ փոշին ու ավազը թափանցում են ամենուրեք, երկինքը մթնում է ավազափոշուց, օդում 2–3 ժամ շարունակ յուրահատուկ մետաղային ձայներ են լսվում. դա օդում սլացող ավազահատիկների «երաժշտությունն է»: Սահարայի ընդարձակ, անջուր, միապաղաղ գորշ ավազների գրկում հանդիպում են փոքրիկ կանաչ կղզյակներ՝ օազիսներ։

Աշխարհագրական դիրք

Աֆրիկան կիսագնդային քարտեզի վրա

Աֆրիկայի աշխարհագրական դիրքը յուրահատուկ է։ Այն միակ մայրցամաքն է, որի գրեթե կենտրոնական մասով անցնում է հասարակածը: Գլխավոր միջօրեականը անցնում է նրա արևմտյան մասով։ Աֆրիկայի մեծ մասը գտնվում է արևադարձային լայնություններում։ Մայրցամաքը հյուսիսից-հարավ ձգվում է 8000 կմ., իսկ արևմուտքից-արևելք՝ 3500-ից (հարավում) 7500 կմ. (հյուսիսում)։ Նրա ծայրակետերն են. հյուսիսում՝ Էկ-Աբյադ (հս. լ. 32°20’), հարավում՝ Ասեղի (հվ. լ. 34°52’), արևմուտքում՝ Ալմադի (արմ. երկ. 17°32’), արևելքում՝ Ռաս-Հուֆուն (Հաֆուն; արլ. երկ. 51°23’) Հրվանդններ:

Ափերի գծագրություն

Աֆրիկայի ափերը արևմուտքից և հյուսիսից ողողում են Ատլանտյան, իսկ արևելքից՝ Հնդկական օվկիանոսի ջրերը։ Հյուսիսում Աֆրիկան Եվրոպայից բաժանվում է Ջիբլաթարի խոր ու նեղ նեղուցով և Միջերկրական ծովով, իսկ հյուսիս-արևելքում՝ Ասիայից՝ Սուեզի ջրանցքով , Կարմիր խովով,  Բաբ-Էլ-Մանդեբի և Ադենի ծոցով:

Աֆրիկայի ափագիծը քիչ է կտրատված։ Խոշոր ծովածոցը Գվինեականն է, խոշոր կղզին՝ Մադագասկար, խոշոր թերակղզին՝ Սոմալին: Համեմատաբար փոքր են Ազորյան, Մադեյրա, Կանարյան, Կանաչ հրվանդանի, Սուրն Հեղինե  (Ատլանտյան օսկիանոսում), Զանզիբար, Կոմորյան, Սեյզելյան, Ամիրանտյան, Մասկարենյան, Սոկկոտրա (Հնդկական օվկիանոսում) կղզիները։

Մադագասկարը մայրցամաքից բաժանվում է Մոզամբիկի լայն նեղուցով։

Advertisements

Դիֆուզիա

Դիֆուզիան մոլեկուլյար կինետիկ տեսությունը հաստատող երևույթ է:

Նյութի մասնիկների շարժումը.

Որպեսզի ապացուցենք, որ նյութի մասնիկները շարժվում են, անենք փորձ և համադրենք մի քանի փաստեր:

Գլանաձև անոթի պատի ներսում կախենք նեղ ֆիլտրի թղթի կտոր, որը ներծծված օսլայի սոսնձով: Անոթի հատակին դնենք յոդի բյուրեղներ: Անոթը պինդ փակենք կափարիչով (տես նկար 1): Թղթի կտորը կսկսի կապտել: Թղթի վրա տարածված կապույտ գույնով կարելի է դատել յոդի մոլեկուլների շարժման մասին:

Եթե գրատախտակին օծանելիք ցանենք, ապա կտեսնենք, որ որոշ ժամանակ անց այն կանհետանա, իսկ նրա հոտը ամբողջ դասարանում կզգացվի: Ինչ է ապացուցում  հոտի տարածումը?

Հոտավոտ նյութի մոլեկուլները (օրինակ` օծանելիքի) , լցրեցին ամբողջ տարածքը: Ինչպես էր դա հնարավոր? Հոտավետ նյութի մոլեկուլները շարժվում են, բախվելով օդի մոլեկուլներին, նրանք բազմիցս անգամ փոխում են իրենց շարժման ուղղությունը: Մոլեկուլները անկանոն շարժվելով տեղաշարժվում են տարածքում, և խառնվում են օդի մոլեկուլների հետ:

Սառը ջրով բաժակի մեջ շաքարի կտոր գցենք: Շաքարը կհալի և կառաջացնի շաքարի օշարակ բաժակի հատակին: Օշարակը լավ տեսանելի է, եթե նայենք այն լույսի տակ պահած: Մի քանի ժամ անց օշարակը կամաց-կամաց կլուծվի ջրում: Շաքարի տարածումը բաժակում եղավ ինքնաբերաբար, քանի որ ջուրը չենք խառնել: Շաքարի մոլեկուլները շարժվում են ջրի մոլեկուլների միջով տարբեր ուղղություններով, այդպես էլ շաքարը տարածվում է ամբողջ ջրով լցված բաժակով մեկ:

Տարբեր նյութերի ինքնաբերաբար, այսինքն` առանց արտաքին գործոնների ազդեցության, միախառնվումը կոչվում է դիֆուզիա (լատ. Diffusio — տարածում, հոսում):

Դիֆուզիան հանդիսանում է նյութի մասնիկների շարժման ապացույցներից մեկը: Նյութի մասնիկների անտեսանելի շարժումը ունի քաոսային բնույթ (մոլեկուլները շարժվում են տարբեր ուղղություններով): Նրանց շարժումը երբեք չի դադարում: Մոլեկուլները շարժվում են, բայց այդ ընթացքում մարմինը կարող է գտնվել հանդարտ վիճակում:

Մեզ շրջապատող մարմինները լինում են երեք ագրեգատային վիճակներում` պինդ, հեղուկ, գազային (լատ.՝ aggrego-միացնում եմ, կապում եմ): Դիֆուզիան տեղի է ունենում գազերում, հեղուկներում և պինդ մարմիններում: Ամենաարագ դիֆուզիան տեղի է ունենում գազերում, ավելի դանդաղ` հեղուկներում և ամենդանդաղը` պինդ մարմիններում: Այդ պատճառով պինդ մարմինների դիֆուզիայով գիտնականները սկսեցին ավելի ուշ զբաղվել: Ինչպես մարդկային գործունեության բոլոր ոլորտներում, հմտությունները նախորդում են գիտելիքներին: Հարյուրամյակներ շարունակ մարդիկ հալեցնում էին մետաղները և ստանում էին պողպատ, տաքացնելով պինդ երկաթը ածխածնի միջավայրում: Այդ ընթացքում նրանք ոչ մի պատկերացում չունեին տեղի ունեցող դիֆուզիայի պրոցեսի մասին: Միայն 1896թ. սկսվեց այդ պրոցեսների ուսումնասիրությունը:

Պինդ մարմինների դիֆուզիան ապահովում է մետաղների ձուլումը և հալումը տաքացնելու և զոդելու ընթացքում, թույլ է տալիս ավելի պնդեցնել այն և դարձնել ավելի հրակայուն: Մետաղի զոդման եղանակներից մեկը հենց այդպես էլ կոչվում է` դիֆուզիոն զոդում: Այդ դեպքում դետալների մակերեսները խնամքով մաքրվում են և միացվում են մեկը մյուսին:  Դետալները տեղադրում են փակ խցում, որից դուրս են մղում օդը, ուժեղ սեղմում են և տաքացնում (առանց նյութերը հալեցնելու): Միացությունում տեղի է ունենում մետաղի մասնիկների դիֆուզիա, դետալները մեկը մյուսին ամուր միանում են:

Օրինակ թթու դրած վարունգներում տեղի է ունենում աղի դիֆուզիա վարուգի կեղևի միջոցով՝ աղի մոլեկուլի ներխուժում բարակ միջնապատի կամ մեմբրանի միջով:

Կան թաղանթներ, որոնցով մի տեսակի մոլեկուլները թափանցում են, իսկ մեկ այլ տեսակինները՝ ոչ: Այդպիսի միջնապատերը կոչվում են կիսաթափանցող: Դրանց են պատկանում բուսական ու կենդանական բջիջների թաղանթները:

Կիասթափանցիկ նյութի դիֆուզիան կոչվում է օսմոս (հուն. Osmos- հրում, ճնշում):

Օսմոսը կարևոր դեր ունի մարդու, կենդանիների և բույսերի կենսագործունեության մեջ: Նյութերի փոխանակումը օրգանիզմում տեղի է ունենում տարբեր օրգանական և անօրգանական լուծույթների միջոցով, ողողելով բջիջների կիսաթափանցիկ թաղանթները:

Բույսերի արմատների կողմից ջրի ներծծումը սննդաիար նյութերի թափանցումը բջջի մեջ և նրանց կենսագործունեության արդյունքների հեռացումը տեղի է ունենում օսմոսի շնորհիվ:

Ներքին էներգիա

Նեքին էներգիա, մարմնի մասնիկների՝ մարմնի զանգվածների կենտրոնի նկատմամբ քաոսային շարժման կինետիկ էներգիանրի և փոխազդեցության պոտենցյալ էներգիաների գումարն է։ Ջերմադինամիկան ուսումնասիրում է մակրոսկոպական մարմիններում տեղի ունեցող ջերմային երևույթները։ Իսկ մակրոսկոպական մարկմինները բացի մեխանիկական էներգիայից օժտված են նաև ներքին էներգիայով։ Ծանոթ լինելով մոլեկուլային-կինետիկ տեսության հիմնադրույթներին՝ դժվար չէ հասկանալ, թե ինչ ծագում ունի մարմնի ներքին էներգիան։ Քանի որ մարմնի մասնիկները անընդհատ շարժման մեջ են և փոխազդում են միմյանց հետ ապա մարմինը օժտված կլինի էներգիայով, որն անվանում են ներքին էներգիա։ Մարմնի ներքին էներգիայի մեջ ներդրում չի տալիս մարմնի՝ որպես ամբողջություն. շարժման կինետիկ էներգիան և այլ մարմինների հետ փոծազդեցության պոտենցիալ էներգիան։ Ներքին էներգիայի մեջ հաշվառվում են նաև ատոմների և մոլեկուլների էլեկտրոնների և միջուկների շարժման և փոխազդեցության էներգիան, սակայն ջերմադինամիկայում դիտարկվող ջերմաստիճանների փոփոխությունների համար այդ ներմասնիկային էներգիան մնում է հաստատուն, ուստի՝ այն ջերմային պրոցեսներն ուսունասիրոլիս կարելի է հաշվի չառնել։

Սահմանենք լրիվ մեխանիկական էներգիան.{\displaystyle {\mbox{E}}_{\mathrm {full} }=U+{\mbox{E}}_{\mathrm {k} }+{\mbox{E}}_{\mathrm {p} }=U+E}

{\displaystyle {\mbox{E}}_{\mathrm {full} }=U+{\mbox{E}}_{\mathrm {k} }+{\mbox{E}}_{\mathrm {p} }=U+E}

։

{\displaystyle {\mbox{E}}_{\mathrm {k} }}
{\displaystyle {\mbox{E}}_{\mathrm {p} }=0}

Եթե մարմինը դադարի վիճակում է {\displaystyle {\mbox{E}}_{\mathrm {k} }}=0 և չի փոխազդում այլ մարմինների հետ՝ {\displaystyle {\mbox{E}}_{\mathrm {p} }=0}, ապա լրիվ էներգիան համընկնում է ներքին էներգիայի հետ։ Քանի որ ջերմադինամիկական համակարգի վիճակը միարժեքորեն որոշվում է մակրոսկոպական պարամետրով, ապա ներքին էներգիան ևս միարժեքորեն կախված է այդ պարամետրից։ Իրոք, մասնիկների շարժման միջին կինետիկ էներգիան կախված է մարմնի T ջերմաստիճանից, իսկ նրանց փոխազդեցության էներգիան միջմասնիկային միջին հեռավորությունից, ուստի՝ և մարմնի V ծավալից։ Այսպիսով մարմնի ներքին էներգիան կախված է մարմնի ջերմաստիճանից և ծավալից։

{\displaystyle {\bar {e}}=3{\mbox{k}}_{\mathrm {B} }{\frac {T}{2}}}

Ստանանք ներքին էներգիայի արտահայտությունը միատոմ իդեալական գազի համար։ Իդեալական գազի մասնիկները միմյանց հետ չեն փոխազդում, ուստի՝ գազի ներքին էներգիան միայն մասնիկների շարժման կինետիկ էներգիաների գումարն է։ Մեկ մասնիկին բաժին ընկնող {\displaystyle {\bar {e}}=3{\mbox{k}}_{\mathrm {B} }{\frac {T}{2}}} միջին էներգիան բազմապատկելով գազի մասնիկների N թվով՝ ներքին էներգիայի համար կստանանք.{\displaystyle U=N{\bar {e}}=3N{\mbox{k}}_{\mathrm {B} }{\frac {T}{2}}}

{\displaystyle U=N{\bar {e}}=3N{\mbox{k}}_{\mathrm {B} }{\frac {T}{2}}}

։

Այսպիսով՝ միատոմ իդեալական գազի ներքին էներգիան ուղիղ համեմատական է բացարձակ ջերմաստիճանին, մասնիկների թվին և կախված չէ գազի ծավալից։ Եթե բանաձևում մասնիկների թիվն արտահայտենք գազի m զանգվածի և M մոլային զանգվածի միջոցով, ապա կստանանք{\displaystyle U=3m{\mbox{N}}_{\mathrm {A} }{\mbox{k}}_{\mathrm {B} }{\frac {T}{2M}}}

{\displaystyle U=3m{\mbox{N}}_{\mathrm {A} }{\mbox{k}}_{\mathrm {B} }{\frac {T}{2M}}}

={\displaystyle 3mR{\frac {T}{2M}}=3{\nu }R{\frac {T}{2}}}

{\displaystyle 3mR{\frac {T}{2M}}=3{\nu }R{\frac {T}{2}}}

։

Նյութի ագրեգատային վիճակների փոփոխությունը

Ֆիզիկայում ագրեգատային վիճակը նյութի գոյության կայուն ձևերից է։ Առօրյա կյանքում հանդիպում են պինդ, հեղուկ, գազային վիճակնեը և պլազման։ Հայտնի է շատ այլ ագրեգատային վիճակների գոյությունը, ինչպիսիք են ապակին կամ  հեղուկ բյուրեղնեը։ Ագրեգատային վիճակներից շատերը գոյություն ունեն միայն էքստրեմալ պայմաններում։ Այդպիսի վիճակներից են Բոզե-Անյշատային կոնդենատը, այլասերված նեյտրոնային գազը, քվարկ-գլյուոնային պլազման, որոնք առաջանում են համապատասխանաբար էքստրեմալ ցածր ջերմաստիճանների, մեծ խտության և բարձր էներգիաների դեպքում։ Որոշ ագրեգատային վիճակների գոյությունը կանխատեսված է տեսականորեն, սակայն առայժմ փորձնականորեն ապացուցված չէ։

Պատմականորեն ագրեգատային վիճակների բաժանումը կատարվել է ըստ նյութի որակական հատկությունների տարբերության։ Պինդ վիճակում նյութը պահպանում է ծավալը և ձևը, ընդ որում նյութի բաղկացուցիչ մասնիկները (ատոմներ, մոլեկուլներ կամ իոններ) դասավորված են իրար մոտ՝ ֆիքսված դիրքերում։ Հեղուկ վիճակում նյութը պհպանում է ծավալը, սակայն նյութի ձևը փոփոխվում է՝ կախված այն պարունակող անոթից։ Այս վիճակում մասնիկները կրկին իրար մոտ են դասավորված՝ ունենալով ազատ շարժման հնարավորություն։ Գազային վիճակում նյութի ինչպես ձևը, այնպես էլ ծավալը փոփոխվում են, «հարմարվելով» նյութը պարունակող անոթին։ Մասնիկները գազային վիճակում իրար մոտ չեն գտնվում և նրանց դիրքերը ֆիքսված չեն։ Պլազմայի դեպքում փոփոխելի են և՛ ծավալը, և՛ ձևը։ Պլազման, բացի չեզոք ատոմներից, բաղկացած է նաև զգալի քանակությամբ իոններից և էլեկտրոններից, որոնք ազատ շարժման մեջ են։

«Փուլ» տերմինը երբեմն կիրառվում է ագրեգատային վիճակի իմաստով, սակայն համակարգը կարող է պարունակել նույն ագրեգատային վիճակի մի քանի չմիախառնվող փուլեր։

Բյուրեղային մարմինների հալումն ու պնդացումը:

Բյուրեղային մարմինների հալումն ու պնդացումը:

Հալման տեսակարար ջերմունակություն:Գոլորշիացում և խտացում:Եռում:Եռման ջերմաստիճան:Շոգեգոյացման տեսակարար ջերմունակություն:

Դասարանում քննարկվող հարցեր.

1.Ինչ ագրեգատային վիճակներում կարող է լինել նյութը:

2.Որոնք են ջրի ագրեգատային վիճակները:

3.Ինչով են բնորոշվում նյութի այս կամ այն ագրեգատային վիճակները:

4.Ինչպիսի դիրքերում են մոլեկուլները գազերում,հեղուկներում և պինդ մարմիններում:

5.Որ պրոցեսն է կոչվում հալում:

6.Որ պրոցեսն է կոչվում պնդացում:

7.Ինչ է հալման ջերմաստիճանը:

8.Ինչն են անվանում հալման տեսակարար ջերմություն:

9.Ինչպես են հաշվում ջերմաքանակը,որն անհրաժեշտ է հալման ջերմաստիճանում բյուրեղային մարմինը հալելու համար:

10.Ինչ է շոգեգոյացումը,և ինչ ձևով է այն արտահայտվում

11.Ինչ է գոլորշիացումը

12Ինչու է հեղուկը գոլորշիանում բոլոր ջերմաստիճաններում

13.Ինչից է կախված հեղուկի գոլորշիացման արագությունը

14.ինչ է խտացում

15.Որ գոլորշին է կոչվում հագեցած

16.Որ պրոցեսն են անվանում եռում

17.Ինչն են անվանում հեղուկի եռման ջերմաստիճան

18.Ինչն են անվանում շոգեգոյացման տեսակարար ջերմություն

19.Որն է շոգեգոյացման տեսակարար ջերմությունմիավորը միավորների ՄՀ-ում

20.Ինչպես են հաշվում այն ջերմաքանակը,որն անհրաժեշտ է եռման ջերմաստիճանում հեղուկը գոլորշու փոխարկելու համար

Սովորել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ149-ից մինչև էջ164-ը

Լրացուցիչ առաջադրանք.

ԼուծելԳ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս II  >>-ից էջ13-ից մինչև է19:

Լուծել.Վ.Ի Լուկաշիկի խնդրագրքից էջ108-ից 109էջերի խնդիրներ797-ից մինչև 815-ը:

Նախապատրաստվել գիտելիքների ստուգմանը՝խնդիրներից:

Նարդային համակարգ

Նյարդային համակարգը կարգավորում է բոլոր օրգանների և օրգան-համակարգերի փոխկապակցված գործունեությունը․ որոշում է մկանների կծկումների հաջորդականությունը, շնչառության և սրտի գործառույթների ուժգնությունը, վերահսկում և շտկում օրգանիզմի գործունեությունը։ Այն վերահսկում ներզատական համակարգի միջոցով իրականացվող հումորալ կարգավորում և միաժամանակ կապ է հաստատում օրգանիզմի և միջավայրի միջև՝ նպաստելով օրգանիզմի հարմարվողականությանը միջավայրի փոփոխվող պայմաններում։ Եվ վերջապես, նյարդային համակարգի միջոցով մարդը զգում, ճանաչում է միջավայրի առարկաները, ընկալում միջավայրից եկող գրգիռները, պահպանում ստացված տեղեկատվությունը և օգտագործում իր պահանջմունքների համար։ Նյարդային համակարգով են պայմանավորված գիտակցությունը, մտածողությունը, խոսքը, վարքագիծը։ Այսպիսով՝ նյարդային համակարգի հիմնական գործառույթն օրգանիզմի կողմից ներքին և արտաքին միջավայրից հաղորդվող տեղեկատվության վերլուծությունն է և համապատասխան գործողությունների իրականացումը։

Նյարդային բջջի կառուցվածքը

Շնչառական հիվանդություններ

Բրոնխիտ– շնչառական համակարգի հիվանդություն:Բնորոշ է սուր եւ քրոնիկ ընթացքով: Բրոնխիտն առաջանում է վիրուսների, բակտերիաների, քիմիական եւ ֆիզիկական գործոնների պատճառով:Բրոնխիտի նախադրյալները՝ սառեցումն է, ծխելը, կրծքավանդակի դեֆորմացումը, քթի շնչառություն խախտումը և քրոնիկ հիվանդությունները:

Թոքաբորբ – թոքերի վարակիչ հիվանդություն: Թոքաբորբը՝ալվեոլայի վարակիչ վնասն է, որպես շնչուղիներում միկրոօրգանիզմների ներդրման եւ տարածման արձագանք: Ամենահաճախ թոքաբորբ բերող միկրոբները համարվում են ՝ ստաֆիլակոկերը, վիրուսները, հեմոֆիլային փայտիկը, միկոպլազմախլամիդիան:

Հազ– շնչառական համակարգի հիվանդության ամենատարածված նշաններից մեկը: Առաջանում է օդուղիների եւ թոքային հյուսվածքի բորբոքումից, ինչպես նաև թոքեր՝ փոշի, քայքայիչ գազեր, ծուխ, հեղուկներ և այլ բաներ ընկնելու պատճառով: Հազը կարող է ունենալ նաև ալերգիկ ծագում: Երբեմն հազը տեղի է ունենում անհանգստության,զգացմունքային լարվածության ժամանակ:

Անգինա – սուր վարակիչ հիվանդություն, հիմնականում ազդում է նշագեղձերի վրա: Բորբոքային պրոցեսը կարող է զարգանալ  նաև կոկորդի և ըմպանի այլ լիմֆոդենոիդային հյուսվածքներում ՝ լեզվային,ըմպանային,քիթ-կոկորդային ,նշագեղձային: