Համաշխարային պատմություն Ստուգողական

2. Ռուս-թուրքական 1877 -1878 թթ. պատերազմը: Ռուս-թուրքական պատերազմի սկիզբը: Բայազետի պաշտպանությունը: Հայերի մասնակցությունը պատերազմին: Պատերազմի ավարտը:

1870 ական թվականներին, Թուռքիայի տիրապետության տակ գտնվող երկրները ցանկանում էին անկախություն ունենալ։ 1875թ Բալկանյան ժողովուրդը այսպես ասած ոտքի է կանգնում և ապստամբում են։ Ռուսաստանի իր երկրի քաղաքական նպատակների իրականացման համար բալկանյան ժողովրդի կողքն է կագնում, ընդդեմ Թուրքիայի։ Մեծ տերությունները Թուրքիային խորհուրդ են տալիս, որ բալկանյան երկրներն անկախացնի, բայց Աբդուլ Համիդը ունենալով Անգլիայի աջակցությունը, հրաժարվում է այդ առաջարկից։ 1877-ի ապրիլի 12-ին Ալեքսանդր երկրորդ ցարը ստոռագրում է պատերազմի մանիֆեստը։ Պատերազմը տևեց տաս ամիս։ Լավ շատ չմանրամասնեմ, հիմա կպատմեմ ձեզ, թե ինչ դեր է ունեցել Հայաստանն այդ ժամանկներում։ Դե ինչպես գիտենք,  1877-ի հունիսին Թուրքերը մեծ ուժեր են ներդրում, որպեսզի պաշարեն Բայազետի բերդը։ Այդ ժամանակ թուրաքական բանակը շատ էր, իսկ հայերը քիչ էին, և դրա համար հայերը օգնություն խնդրեցին այլ երկրներից։ Պաշարվածները իրենց վիճակի մասին ուզում էին լուր հասցնել Տեր Ղուկասովին։ Սակայն բոլոր փորձերը ապարդյուն էին։  Հայ կամավոր Սամսոն Տեր ֊ Պողոսյանը (խենթը) ծպտված քրդի շորերով հասնում է Տեր֊Ղուկասյանին։ «Եղբայրներ», ֊ դիմում է նա իր զինվորնորին, «Մենք սովամահ ենք լինում, տանջվում և մեռնում Բայազետում, գնանք նրանց հետևից մեռնելու» Բայազետը փռկվում է քսաներեք օրվա պաշարումից։

Կարսի գրավումը կազմակերպես Հովհաննես Լազարևը «Եթե գրոհը չավարտեմ ցերեկը, կշարունակեմ գիշերը» իսկապես գիշերային գրոհով գրավեց Կարսը։ Մեծ ոգևորությամբ Արևելահայերը օգնում է Արևմտահայերին՝ Ախուրյան գետի վրա կամուրջ կառուցեցին՝ ռուսական զորքերի անցումը Հայաստան տեղափոխվելու համար։ Հայերը կատարում էին ուղեցորդների դեր, և ստեղծում էին ջոկատներ։ Ռուս զորքերի հաղթանակը ակընհայտ էր։

3. Հայկական մշակույթը XVII դարի երկրորդ կեսից մինչև XIX դարի առաջին կեսը: Դպրոցը : Տպագրությունըֈ Հայ մամուլի սկզբնավորումը:

Հայերեն առաջին տպագիր տեքստը 1475 թվականին Մայնցում լույս տեսած Յոհան Շիլդբերգերի«Ուղեգրություններ» գրքում զետեղված լատինատառ «Հայր մեր» աղոթքն է։ 1486 թվականին նույն քաղաքում Բրայդենբախի հրատարակած գրքերից մեկում տեղ է գտել հայերեն փայտափորագիր այբուբենը, որը մեսրոպյան տառերի առաջին տպագիր օրինակն է:

1771 թվականին Սիմեոն Ա Երևանցի կաթողիկոսը Էջմիածնում հիմնադրեց տպարան, որը 1772 թվականին լույս ընծայեց կաթողիկոսի «Զբօսարան հոգևոր» գիրքը, դա Հայաստանի հողում կատարված անդրանիկ հրատարակությունն է։ Դրանով հայկական տպագրությունը իր սկզբնավորումից 260 տարի անց հաստատվեց հայրենիքում։ Տպարանում տառերի ու պատկերների պատրաստման գործում մեծ աշխատանք է կատարել Հարություն էջմիածնեցին։

Մինչև դարավերջ տպարանը լույս ընծայեց տասնյակից ավելի գրքեր։ 1772 թվականին հայկական տպագրությունը հաստատվեց նաև Հնդկաստանում՝ Մադրաս քաղաքում, ուր 1794-1796 թվականներին Հարություն Շմավոնյանը հրատարակեց առաջին հայերեն պարբերականը՝ «Ազդարար» ամսագիրը։

4. Հայկական հարցի միջազգայնացումը: Սան Ստեֆանոյի հաշտության պայմանագիրը և Հայկական հարցը: Հայկական հարցը Բեռլինի վեհաժողովում:

Հայկական հարցը Արևմտյան Հայաստանի Օսմանյան կայսրության տիրապետությունից ազատագրվելու, միացյալ պետություն ստեղծելու հայ ժողովրդի մղված ազգային-ազատագրական պայքարի անվանումն է, որը որպես Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մաս Հայկական հարց անունով հայտնվում է միջազգային դիվանագիտության կիզակետում 1877-1878-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո։ Լավ, ես հիմա ձեզ մի փոքր կներկայացնեմ Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը։ Ուրեմն 1878 – ի փետրվարին 19, Սան Ստեֆանոյում ստորագրվեց րուս֊թուրքական հաշտության պայմանագիր, պայմանագիրը բաղկացած էր 29 հոդվածից, որի տասնվեցերորդ կետը վերաբերվում էր հայերին։

Advertisements

Հայերի մասնակցությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմին

Հայ կամավորականներ Առաջին համաշխարհային պատերազմում: Ջոկատի շտաբը. Խեչո, Դրո, Արմեն Գարո:

Հայ կամավորականներ Առաջին համաշխարհային պատերազմում: 1-ին դրուժինայի 1-ին գումարտակ:

Հայ կամավորականներ Առաջին համաշխարհային պատերազմում: 1-ին դրուժինայի 2-րդ գումարտակ:

Հայ կամավորականներ Առաջին համաշխարհային պատերազմում: 1-ին դրուժինայի 3-րդ գումարտակ:

Հայ կամավորականներ Առաջին համաշխարհային պատերազմում: 1-ին դրուժինայի 4-րդ գումարտակ:

Հայերի մասնակցությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմին, Արևելյան Հայաստանի, արևմտահայության, Ռուսաստանի հայ բնակչության և արտերկրի հայկական համայնքների մասնակցությունը 1914-1918 թվականների Առաջին համաշխարհային պատերազմին:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին և ընթացքում ռազմաքաղաքական խմբավորումներն իրենց և հակառակորդ տերությունների քաղաքացիներից կազմակերպում էին կամավորական-աշխարհազորային ստորաբաժանումներ: Այդ նպատակի համար չէին խնայվում ո՛չ ֆինանսական, ո՛չ էլ բարոյական ու քաղաքական բնույթի խոստումներ[1]:

1914 թ. ցարական Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի կառավարող շրջանները կոչով դիմեցին հայերին. եթե հայերը կամավորական ջոկատներ կազմեն՝ ֆրանսիական և ռուսական զորքերի կազմում Թուրքիայի դեմ կռվելու համար, ապա Կիլիկիան և Արևմտյան Հայաստանն ինքնավարություն կստանան՝ Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի հովանավորության ներքո։ Բազմաթիվ հայեր աշխարհի տարբեր կողմերից եկան Կովկաս (Թիֆլիս՝ կամավորական ջոկատների հավաքատեղին), Կիպրոս (Կիլիկիայի Հայկական լեգեոնի հավաքատեղին)։ Ամերիկահայ կամավորները(հրամանատար՝ Ալեքսանդր Մնացականյան) մեծ դժվարությամբ կտրեցին Ատլանտյան օվկիանոսը, եկան Արխանգելսկ-Պետրոգրադ, այնտեղից էլ՝ Կովկաս[2]։

Հայերր գործուն մասնակցություն են ունեցել ինչպես Առաջին Համաշխարհային, այնպես էլ նրա ավարտից Հետո մինչև 1920 թ. վերջերը պատերազմական տարբեր ռազմաբեմերում տեղի ունեցած մարտական գործողություններին։ Միայն 1914—1915 թթ. Թուրքիայում բնակվող շուրջ 3 միլիոն հայերից բանակ զորակոչվեցին ավելի քան 300 հազար հայ երիտասարդներ, որոնք նախ` օգտագործվեցին աշխատանքային գումարտակներում, ապա` համարյա ամբողջովին ոչնչացվեցին թուրքերի կողմից:[3][4][5]

Հայ ժողովուրդը ակտիվ մասնակցությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմին, մեծ զոհողությունների գնով զգալի ավանդի ներդրումը Ռուսաստանի և ամբողջ Անտանտի հակառակորդ Թուրքիայի դեմ տարած հաղթանակում քաղաքական լուրջ պատճառներով ըստ արժանվույն չփոխհատուցվեց: Այնուամենայնիվ, հայ ժողովրդի զավակների արժանահիշատակ մասնակցությունը գրեթե բոլոր ռազմաճակատներում և տարբեր զորատեսակների կազմում ընթացած մարտական գործողություններին, ինչպես Ռուսական կայսրության, այնպես էլ նրա դաշնակից երկրների բանակների կազմում՝ նպաստեց հայկական ռազմական ուժերի սռեղծմանը և քսաներորդ դարի երկրորդ տասնամյակում հայկական պետականության վերականգնմանը: Հայ ժողովրդի քաջարի զավակները իրենց մարտական հմտությամբ և հերոսական սխրանքներով հարստացրել են հայ ժողովրդի փառավոր մարտական ավանդույթները:

Առաջին համաշխարհային պատերազմ

Առաջին համաշխարհային պատերազմ
WWImontage.jpg
Թվական հուլիսի 28 1914 – նոյեմբերի 11 1918
Վայր ԵվրոպաԱֆրիկա և Մերձավոր Արևելք(կարճատև Չինաստանում և Խաղաղօվկիանոսյան կղզիներում)
Պատճառ տնտեսական իմպերիալիզմ, տարածքային և տնտեսական հավակնություններ, առևտրի խոչընդոտում, սպառազինությունների մրցավազք, միլիտարիզմ և ինքնիշխանություն, ուժերի հավասարակշռության խախտում, լոկալ հակամարտություններ, եվրոպական տերությունների դաշնային պարտավորություններ
Արդյունք Անտանտի հաղթանակ, փետրվարյան և հոկտեմբերյան հեղափոխություններ Ռուսաստանում և նոյեմբերյան հեղափոխության արդյունք Ռուսաստանի, Օսմանյան կայսրության, ԱվստրիայիՀունգարիայի փլուզում: Սկսվում է ամերիկյան կապիտալի ներթափանցումը Եվրոպա:
Հակառակորդներ
Անտանտն և նրա կողմնակիցները՝
Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն/հանրապետություն Ռուսաստանի Խորհրդային Դաշնային Սոցիալիստական Հանրապետություն ՌԽԴՍՀ(մինչև 1918-ի մարտի 3)
Երրոդ ֆրանսիական հանրապետություն Ֆրանսիա
Բրիտանական կայսրություն Բրիտանական կայսրություն
Սերբիա Սերբիա
Բելգիա Բելգիա
Չեռնոգորիա Չեռնոգորիա
Իտալիա Իտալիա (1915-ից)
Ռումինիա Ռումինիա (1916-ից)
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (1917-ից)
Հունաստան Հունաստան (1917-ից)
Ճապոնական կայսրություն Ճապոնական կայսրություն
և ուրիշներ
Կենտրոնական ուժերը և նրա կողմնակիցները՝
Գերմանիա Գերմանիա
Ավստրո-Հունգարիա Ավստրո-Հունգարիա
Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Բուլղարիա Բուլղարիա
և ուրիշներ
Հրամանատարներ
Անտանտի առաջնորդներ
Երրոդ ֆրանսիական հանրապետություն Ժորժ Կլեմանսո
Երրոդ ֆրանսիական հանրապետություն Ռայմոն Պուանկարե
Բրիտանական կայսրություն Հերբերթ Հենրի Ասքվիթ
Բրիտանական կայսրություն Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջ
Իտալիա Վիտտորիո Օրլանդո
Իտալիա Վիկտոր Էմանուել III
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Վուդրո Վիլսոն
Ճապոնական կայսրություն Թաիշիո
Ռուսական կայսրություն Նիկոլայ II
Սերբիա Պետրոս I
Ռումինիա Ֆերդինանդ I
և ուրիշներ
Կենտրոնական ուժերի առաջնորդներ
Գերմանիա Վիլհելմ II
Ավստրո-Հունգարիա Ֆրանց Յոզեֆ I
Ավստրո-Հունգարիա Կառլոս I
Օսմանյան կայսրություն Մեհմեդ V
Բուլղարիա Ֆերդինանդ I
և ուրիշներ
Կողմերի ուժեր
42 959 850[1] 25 248 321[1]
Ռազմական կորուստներ
Զոհված՝ 5 525 000
Վիրավորված՝ 12 831 500
Զոհված քաղաքացիական անձինք՝ 4 000 000
Զոհված՝ 4 386 000
Վիրավորված՝ 8 388 000
Զոհված քաղաքացիական անձինք՝ 3 700 000
Դեպքեր, որոնք բերեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմին
Եռյակ դաշինք 1882
Ֆրանս-ռուսական դաշինք 1894
Անգլո-գերմանական ռազմածովային սպառազինությունների մրցավազք 1898–1912
Անգլո-ֆրանսիական համաձայնություն 1904
Տանջիրյան ճգնաժամ 1905–06
Անգլո-ռուսական համաձայնություն 1907
Բոսնիական ճգնաժամ 1908–09
Ագադիրյան ճգնաժամ 1911
Իտալա-թուրքական պատերազմ 1911–12
Բալկանյան պատերազմներ 1912–13
Սարաևոյի սպանություն 1914
Հուլիսյան ճգնաժամ 1914

Առաջին համաշխարհային պատերազմ կամ Առաջին աշխարհամարտ, Եվրոպայում ծագած համաշխարհային պատերազմ, որն սկսվել է 1914 թվականի հուլիսի 28-ին և շարունակվել մինչև 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ը։ Պատերազմին, որը ժամանակին բնութագրվել որպես պատերազմ բոլոր պատերազմներին վերջ տալու համար, մասնակցել է ավելի քան 70 միլիոն զինվորական, որոնցից 60 միլիոնը՝ միայն Եվրոպայում, ինչի արդյունքում այն դարձել է խոշորագույն պատերազմներից մեկը պատմության մեջ: Ըստ գնահատականների՝ 9 միլիոն զինվորական և ավելի քան 7 միլիոն խաղաղ բնակիչ է զոհվել պատերազմում։ Զոհերի մեծ թվի պատճառ են եղել նաև տեղի ունեցած ցեղասպանություններն ու 1918 թվականին բռնկված գրիպի համաճարակը. արդյունքում ամբողջ աշխարհում մահացել է 50-100 մլն մարդ։ Ռազմական կորուստներն ավելացել են տեխնոլոգիական ու արդյունաբերական նորարարությունների և մարտավարական փակուղու պատճառով, ինչն արդյունք էր ծանր խրամատային պատերազմի։ Այն եղել է մարդկության պատմության ամենաարյունահեղ պատերազմներից մեկը, որը հանգեցրել է քաղաքական խոշոր փոփոխությունների, ներառյալ 1917-1923 թվականների հեղափոխությունների պատերազմին մասնակցած բազմաթիվ երկրներում։ Պատերազմի արդյունքում չլուծված հակամարտությունները նպաստել են շուրջ երկու տասնամյակ անց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն:

1914 թվականի հունիսի 28-ին բոսնիացի սերբ ազգայնական Գավրիլո Պրինցիպը Սարաևոյում սպանել է Ավստրո-Հունգարիայի թագավորության գահաժառանգ Ֆրանց Ֆերդինանդին, ինչը հանգեցրել է Հուլիսյան ճգնաժամին։ Դրան ի պատասխան՝ Ավստրո-Հունգարիան վերջնագիր է ներկայացրել Սերբիային, սակայն վերջինս հրաժարվել է կատարել ավստրիացիների պահանջները։

Միմյանց դաշնակից պետությունները Բալկաններում ծագած երկկողմ հակամարտության արդյունքում սկիզբ առած ճգնաժամը վերածել են կոնֆլիկտի, որին մասնակցել է Եվրոպայի մեծ մասը։ 1914 թվականի դրությամ Եվրոպայի մեծ տերությունները բաժանված էին երկու խմբավորման՝ Անտանտի, որի կազմում ընդգրկված էին Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետություն, Ռուսական կայսրությունն ու Բրիտանական կայսրությունը, և Եռյակ դաշինքի, որի կազմում էին Գերմանական կայսրությունը, Ավստրո-Հունգարական կայսրությունն ու Իտալիայի թագավորությունը (Եռյակ դաշինքը հիմնականում ունեցել է պաշտպանական բնույթ և թույլ է տվել Իտալիային չմասնակցել պատերազմին 1914 թվականին)։ Ռուսաստանը հարկ է համարել պաշտպանել Սերբիային, և հուլիսի 25-ին հրաման է արձակվել նախապատրաստվել պատերազմի, իսկ երբ հուլիսի 28-ին Ավստրո-Հունգարիան ռմբակոծել է Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադը, Ավստրիային սահմանակից ռազմական շրջաններում հայտարարվել է մասնակի զորահավաք։ Համառուսական զորահավաքը հայտարարվել է հուլիսի 30-ի երեկոյան, Գերմանիան և Ավստրո-Հունգարիան ընդհանուր զորահավաք են հայտարարել հուլիսի 31-ին, իսկ Գերմանիան Ռուսաստանից պահանջել է կատարել զորացրում տասներկու ժամվա ընթացքում։ Երբ Ռուսաստանը մերժել է, Գերմանիան օգոստոսի 1-ին պատերազմ է հայտարարել՝ սատարելով Ավստրո-Հունգարիային։ Վերջինս հետևել է նրա օրինակին օգոստոսի 6-ին, իսկ օգոստոսի 2-ին ընդհանուր զորահավաք է հայտարարել Ֆրանսիան՝ սատարելով Ռուսաստանին։

Ֆրանսիայի ու Ռուսաստանի դեմ երկու ճակատով պատերազմող Գերմանիան նպատակ է ունեցել իր հիմնական ուժերը կենտրոնացնել Արևմտյան ճակատում, որպեսզի հաղթի Ֆրանսիային չորս շաբաթվա ընթացքում, ինչից հետո ուժերը կտեղափոխվեին Արևելյան ճակատ, նախքան Ռուսաստանը կհասցներ կատարել լրիվ զորահավաք. հետագայում այն հայտնի է դարձել որպես Շլիֆենի պլան։ Օգոստոսի 2-ին Գերմանիան պահանջել է ազատ անցում Բելգայի տարածքով, ինչն էական նշանակություն ուներ Ֆրանսիայի նկատմամբ արագ հաղթանակ տանելու գործում։ Երբ Բելգիան մերժել է, գերմանական ուժերն օգոստոսի 3-ի վաղ առավոտյան ներխուժել են Բելգիա և նույն օրը պատերազմ հայտարարել Ֆրանսիային. Բելգիայի կառավարությունը վկայակոչել է 1839 թվականին կնքված Լոնդոնի պայմանագիրը, և դրանում նշված պարտավորության համաձայն Բրիտանիան օգոստոսի 4-ին պատերազմ է հայտարարել Գերմանիային։ Օգոստոսի 12-ին Բրիտանիան ու Ֆրանսիան պատերազմ են հայտարարել նաև Ավստրո-Հունգարիային, օգոստոսի 23-ին Անտանտի կողմից պատերազմին է միացել Ճապոնիան, որը նպատակ ուներ առիթից օգտվելով մեծացնել իր տիրապետության սահմանները՝ գրավելով Գերմանիայի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները Չինաստանում և Խաղաղ օվկիանոսում։ Պատերազմի մեջ են ներքաշվել նաև այդ տերությունների գաղութները, ինչի շնորհիվ կոնֆլիկտը տարածվել է ամբողջ երկրագնդով մեկ։ Հետագայում Անտանտն ու իր դաշնակիցները հայտնի են դարձել որպես Դաշնակից ուժեր, իսկ Ավստրո-Հունգարիան ու Գերմանիան՝ Կենտրոնական տերություններ։

Ռուսական փետրվարյան և հոկտեմբերյան հեղափոխություններից հետո ռուսները դուրս եկան պատերազմից՝ Կենտրոնական ուժերի հետ կնքելով Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը: 1918 թվականի գարնանը գերմանացիները արևմտյան ճակատում անցան լայնածավալ հարձակման, սակայն Անտանտը միավորեց իր ուժերը և հզոր հակահարված տվեց գերմանացիներին։ 1918 թվականի նոյեմբերի 4-ին Ավստրո-Հունգարիան համաձայնեց հաշտություն խնդրել, և Գերմանիան, որտեղ նույնպես ահագնացել էր հեղափոխության վտանգը, 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ին համաձայնվեց զենքը վայր դնել։ Այսպիսով, պատերազմն ավարտվեց Անտանտի հաղթանակով։

Պատերազմի ավարտին Գերմանական կայսրությունը, Ռուսական կայսրությունը, Ավստրո-Հունգարական կայսրությունը և Օսմանյան կայսրությունը փլուզվեցին։ Արդյունքում հիմնադրվեցին շատ անկախ պետություններ, այդ թվում՝ Հայաստանի առաջին Հանրապետությունը, իսկ Գերմանիայի գաղութները բաժանվեցին հաղթողների միջև։ 1919 թվականի Փարիզի հաշտության կոնֆերանսում Մեծ քառյակը կազմող պետությունները (Բրիտանիա, Ֆրանսիա, ԱՄՆ և Իտալիա) ստորագրեցին մի շարք պայմանագրեր։ Ստեղծվեց Ազգերի լիգան, հետագայում նմանատիպ հակամարտությունները բացառելու նպատակով։ Սակայն արդյունքում՝ եվրոպական շատ երկրներ ընկան խորը ճգնաժամի մեջ, Եվրոպայում աճեց և զարգացավ ազգայնամոլությունը, ինչի պատճառով Գերմանիայում ծնունդ առավ նաև նացիզմը՝ սրանով նպաստելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին։

Սուն Յաթ Սեն

Սուն Յաթ-Սեն ծնվել է նոյեմբերի 12 1866 – մարտի 12 1925), չինացի հեղափոխական, բժիշկ, փիլիսոփա,Գոմինդան կուսակցության հիմնադիրը. ամենահայտնի չինացի քաղաքական գործիչներից մեկը։ 1940 թ-ին Սուն Յաթ-Սենը հետմահու ստացավ «ազգի հայր» տիտղոսը։

Սուն Յաթ-Սենն ավարտել է Հոնկոնգի բժշկական ինստիտուտը (1892)։ 1894 թվականին ստեղծել է Սինչժունհոյ հեղափոխական կազմակերպությունը՝ ընդդեմ Չինաստանում իշխող Ցին դինաստիայի։ Այդ կազմակերպության 1895թվականի հոկտեմբերի 25-ի զինված ելույթի պարտությունից հետո տարագրվել է հայրենիքից։ 1905 թվականին Տոկիոյումնրա գլխավորությամբ ստեղծվել է Տունմենհոյ հեղափոխական կազմակերպությունը, որը գործունեության ծրագիր է ընդունել Սուն 6-ի մշակած երեք ժողովների սկզբունքները՝ նացիոնալիզմ (մանջուրական Ցին դինաստիայի տապալում, Չինաստանի ազգային անկախության վերականգնում), ժողովրդի իշխանություն (հանրապետության հռչակում) և ժողովրդի բարեկեցություն (հողի նկատմամբ իրավունքների հավասարեցում)։ Սինհայի հեղափոխությունն (1911-1913 թթ.) սկզբնավորած Ուչանի ապստամբության հաղթանակից (1911) հետո Սուն 6․ ընտրվել է Չինաստանի հանրապետության ժամանակավոր նախագահ (պարտականությունների կատարմանը ձեռնամուխ է եղել 1912 թվականի հունվարի 1-ից)։ Նրա գլխավորությամբ կազմվել է Չինաստանի հանրապետության ժամանակավոր սահմանադրություն։ Նկատի ունենալով Սուն 6-ի այդ ժամանակաշրջանի գործունեությունը, Վ․ Ի․ Լենինը նրան բնորոշել է որպես նարոդնիկական բնույթի հեղափոխական (Սուն 6․ հնարավոր էր համարում Չինաստանում խուսափել կապիտալիզմի հարաբերությունների զարգացումից են)։ Ներքին ֆեոդալական ուժերի և իմպերիզացման տերությունների ճնշմամբ Սուն 6․ 1912 թվականի ապրիլի 1-ին թողել է նախագահական պարտականությունները, սակայն շարունակել պայքարը դեմոկրատական կարգերի համար, հենվելով Գոմինդան Սուն Յաթ-Սենի կուսակցության վրա: Ռուսաստանում Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխության հաղթանակը շրջադարձային ազդեցություն է ունեցել Սուն 6-ի հեղափոխական աշխարհայացքի վրա։

Sunyatsen1.jpg

Վատիկան

Բնակչություն և լեզուներ

Վատիկանի կնիքը (իտալերեն)

Վատիկան քաղաքի գրեթե բոլոր 450 քաղաքացիները կամ ապրում են Վատիկանում կամ ծառայութուն են իրականացնում Պապական աթոռի դիվանագիտական ծառայության աշխարհով մեկ սփռված դեսպանատներում, որոնք կոչվում են նունցիատուրա, իսկ պապական դեսպանները՝ նունցիաներ: Վատիկանի քաղաքացիները 2 խմբի են բաժանվում՝ հոգևորականություն, որի մեծ մասը ծառայում է Պապական աթոռին, իսկ մի փոքր հատվածը զբաղեցնում պաշտոններ, և Շվեյցարական գվարդիա: 2.400 աշխարհիկ աշխատողների մեծ մասը, որը կազմում է Վատիկանի աշխատուժի մեծ մասը, ապրում է Վատիկանից դուրս և Իտալիայի քաղաքացի է, իսկ մի քանիսն էլ այլ պետությունների քաղաքացիներ են: Արդյունքում քաղաքի ներկայիս բոլոր քաղաքացիները կաթոլիկներ են, իսկ հոգևոր-մշակութային վայրերը՝ կաթոլիկական:

Վատիկանը չի ընդունել պաշտոնական լեզու, բայց ի տարբերություն Պապական աթոռի, որը իր պաշտոնական թղթաբանության մեջ կիրառում է լատիներենը, Վատիկան քաղաքը իր օրենսդրական և պաշտոնական հաղորդակցության մեջ կիրառում է միայն իտալերեն : Իտալերենը նաև քաղաքում աշխատողների մեծ մասի կողմից օգտագործվող լեզուն է: Շվեյցարական գվարդիայում շվեյցարական գերմաներենը հրամանատարության լեզուն է, բայց դրա առանձին անդամները հավատարմության երդում են տալիս իրենց մայրենի լեզուներով՝ գերմաներեն, ֆրանսերեն,ռոմանշերեն (Շվեյցարիայի պաշտոնական լեզու) կամ իտալերեն: Վատիկանի պաշտոնական կայքէջի լեզուներն են իտալերեն,անգլերենը,  ֆրանսերենը, գերմաներենը և իսպաներենը: (Այս կայքէջը չպետք է շփոթել Պապական աթոռի կայքէջի հետ, որն օգտագործում է այդ բոլոր լեզուները, պորտուգալերենը, 2008 թվականի մայիսի 9-ից լատիներեն և 2009 թվականի մարտի 18-ից չինարեն):

Մշակույթ

Վատիկանի թանգարաններ․ ցուցադրվում են աշխատանքներ կաթոլիկ եկեղեցու հայտնի հավաքածուներից։

Վատիկանը աշխարհում հայտնի արվեստի գործերի տունն է։ Սուրբ Պետրոսի տաճարը, որի հետագա ճարտարապետներն են եղել Բրամանտեն, Միքելանջելօ, Ջակոմո դելա Պորտան, Մադերնոն և Բերնինի, Վերածննդի ճարտարապետության հռչակավոր կոթող է։ Սիքստինյան կապելլան հայտնի է իր որմնանկարներով, որոնք ներառում են Պերուջինոյի, Դոմենիկո Գիրլանդայոի և Բոտիչելիիաշխատանքները, ինչպես նաև առաստաղը և Միքելանջելոյի Վերջին դատաստանը։ Վատիկանի ինտերիերը ձևավորողներն են Ռաֆայելը և Ֆրա Անջելիկոն։

Վատիկանի առաքելական գրադարանը և Վատիկանի թանգարանի հավաքածուները ունեն պատմական, գիտական և մշակութային մեծ կարևորություն։ 1984 թվականին Վատիկանը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ներառվել է Համաշխարհային ժառանգության արժեքների ցուցակում․ այն միակն է, որը ներառված է ամբողջական պետութ

Անվանում

Վատիկան անվանումն առաջին անգամ օգտագործվել է Լաթերանի պայմանագրում, որը ստորագրվել է 1929 թվականի փետրվարի 11-ին, և որով հիմնադրվում է ժամանակակից քաղաք-պետությունը: Անվանումը վերցված է Վատիկանյան բլուրի անվանումից, որի վրա տեղակայված է Սուրբ Պետրոսի տաճարը: «Վատիկանը» ծագել է էտրուսկական բնակավայրի՝ Վատիկա (Vatica ) կամ Վատիկում (Vaticum) անվանումից, որը նշանակում է պարտեզ: Տեղակայված է հռոմեացիների կողմից vaticanus ager «Վատիկանի տարածք» կոչվող ընդհանուր տարածքում:

Քաղաքը իտալերեն պաշտոնապես կոչվում է Città del Vaticano, իսկ ավելի պաշտոնական անվանումը Stato della Città del Vaticano է, ինչը թարգմանվում է «Վատիկան քաղաք-պետություն»: Չնայած որ Պապական աթոռը (որը տարբերվում է Վատիկան քաղաքից) և կաթոլիկ եկեղեցին պաշտոնական թղթաբանության մեջ օգտագործում են եկեղեցական լատիներենը, Վատիկան քաղաքը պաշտոնապես կիրառում է իտալերեն: Քաղաքի լատինական անվանումը Status Civitatis Vaticanæ է, որը օգտագործվում է Պապական աթոռի պաշտոնական փաստաթղթերում, եկեղեցական և պապական փաստաթղթերի մեծ մասում:

յան տեսքով։ Ավելին, այն միակն է , որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից գրանցվել է որպես թանգարաններ պարունակող կենտրոն «Հատուկ պաշտպանության տակ գտնվող մշակութային ժառանգության միջազգային գրանցամատյանում» 1954 թվականի զինված հակամարտության ժամանակ մշակութային ժառանգության պաշտպանության Հաագայի կոնվենցիայի համաձայն։

 

 

 

Զանգվածային հասարակական շարժումները

Տալ «ժողովրդավարություն »հասկացության բացատրությունը: Ժողովրդավարության դերը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից 20-րդ դարի սկզբին եվրոպական հասարակությունում:

Արհմիությունների կազմավորման պատմությունը Եվրոպայում, Հայաստանում, նրանց դերը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից  20-րդ դարի սկզբին և ժամանակակից աշխարհում:

Պատմել բանվոր դասակարգի, նրանց պայքարի արդյունքների մասին արդյունաբերական հասարակության երկրորդ շրջափուլում:

Ներկայացնել ուտոպիստ-սոցիալիստների հայացքները:

Բանվոր դասակարգի դերը նոր հասարակության ստեղծման գործում ըստ Կ.Մարքսի, Ֆ. Էնգելսի գաղափարախոսությամբ:Պատմությունից ներկայացրու դրվագներ դրանց իրականացման դրական , բացասական կողմերի մասին:

Հիմնավորել, կամ հերքել ԶԼՄ-ի, գործադուլի, հանրաքվեի  նպատակներին հասնելու արդյունավետության դերը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից 20-րդ դարի սկզբին և արդի աշխարհում:

Աղբյուրները՝ Համաշխարհային պատմություն, դասագիրք 8-րդ դասարան, էջ 92-95, համացանց

Լրացուցիր աշխատանք

«Մայիսի 1-ը .տոն տատիկ,պապիկների , մայրիկ, հայրիկների հիշողությունում »– Այս աշխատանքը կատարել հարցազրույցների միջոցով, գրել նաև այդ տոնի նախապատմությունը:

Թոմաս Գեյնսբորո

Թոմաս Գեյնսբորո
բրիտանական անգլերեն՝ Thomas Gainsborough
Thomas Gainsborough by Thomas Gainsborough.jpg

Ի ծնե Gainsboroughն Thomas
Ծնվել է մայիսի 14, 1727

_1-0″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 8.53px; white-space: nowrap;”>

_2-0″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 8.53px; white-space: nowrap;”>

_3-0″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 8.53px; white-space: nowrap;”>

Ծննդավայր Սադբերի, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Վախճանվել է օգոստոսի 2, 1788

_1-1″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 8.53px; white-space: nowrap;”>

_4-0″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 8.53px; white-space: nowrap;”>

_2-1″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 8.53px; white-space: nowrap;”> (61 տարեկանում)

Մահվան վայր Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն

_5-0″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 8.53px; white-space: nowrap;”>

Կրթություն Sudbury Grammar School
Մասնագիտություն նկարիչ
Ժանր դիմանկար
Ուշագրավ աշխատանքներ Սըր Ջորջ Չադ, Թուսֆորդի բարոնետ, Սառա Ռոուլս Չադ և Mr and Mrs Andrews
Անդամակցություն Թագավորական գեղարվեստական ակադեմիա

Թոմաս Գեյնսբորո (անգլ.՝ Thomas Gainsborough, մայիսի 14, 1727

_1-3″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 9.6px; white-space: nowrap;”>

_2-3″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 9.6px; white-space: nowrap;”>

_3-1″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 9.6px; white-space: nowrap;”>, Սադբերի, Մեծ Բրիտանիայի թագավորությունօգոստոսի 2, 1788

_1-4″ class=”reference” style=”font-style: normal; font-weight: 400; line-height: 9.6px; white-space: nowrap;”>