Posted in Հայոց պատմություն

Մերոնք 11․05․-20․05

Մեր ընտանիքում չկան իհարկե մարդիկ ովքեր մասնակցել են Մայսիսյան հաղթանակներից մեկին, բայց ունեմ ծանոթնոր և բարեկամններ ովքեր մասնակցել են, բայց ելնելով կառանծինյան իրավիճակից չեմ կարող հարցազրույցի կամ տեսահոլովակի տեսքով ներկայացնել այդ ամենը։

Այդ իսկ պատճառով միքիչ մայսիսյան հաղթանակների մասին՝ Մայիսի 8-ը Հայաստանում նշվում է որպես Երկրապահի օր, իսկ մայիսի 9-ը՝ Հաղթանակի և խաղաղության տոն։ Այսպիսով, մայիսի 8-ին և 9-ին հայ ժողովուրդը նշում է չորս տոն՝ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բանակի կազմավորումը, Շուշիի ազատագրումը և Երկրապահի օրը։

Շուշիի ազատագրումը հայտնի է նաև <<Հարսանիք լեռներում>>  անվանումներով, Արցախյան պատերազմի մաս կազմող ռազմական գործողություն է, որը տեղի է ունեցել 1992 թվականի մայիսի 8-ից 9-ը Արցախի Հանրապետության  Շուշի քաղաքում։

1920 թվականի մարտի 22-ից 26-ն ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցավ Շուշի քաղաքի հայ ազգաբնակչության կոտորումը, որն իրականացվեց Թուրքիայի Հանրապետության բանակի, նրա կողմից աջակցություն ստացող Արցախում բնակվող թուրքերի, թաթարների և քրդերի կողմից։ Հայ ազգաբնակչության նկատմամբ իրականացված ջարդերի հետևանքով սպանվեց ավելի քան 20.000 հայ, իսկ մյուսները տեղահան արվեցին։

Նաև ասեմ, որ երկրապահի օրը տոնվում է 1997 թվականից սկսած և յուրաքանչյուր տարվա մայիսի 8-ին Երկրապահ կամավորականների միություն (ԵԿՄ) հասարակական կազմակերպության անդամների՝ երկրապահների օրն է։ Երկրապահի օրը ստեղծվել է  1993 թվականին։ Այդ օրն ընդգրկվել է Հայաստանի պետական տոնացույցում սկսած 2001 թվականից։

Իսկ Հայրենական մեծ պատերազմ, որը տեղի է ունեցել 1941-1945 թվականներին Խորհրդային Միության ,Նացիստական Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների՝ Իտալիա, Հունգարիա, Ռումինիա, Ֆինլանդիա նաև Ճապոնիաի կողմից, կազմել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասը։

Posted in Հայոց պատմություն

Հայոց պատմություն 04․15-04․30

Արշակ 2-րդի քաղաքականությունը

Արշակ թագավորի կառավարման սկզբում արտաքին խաղաղություն էր տիրում Բյուզանդիան և Պարսկաստանը զբաղված էին իրենց սահմանների անվտանգության ապահովմամբ։ Պատերազմների ավարտից հետո երկու կողմերն էլ զորքեր տեղակայեցին Միջագետքում և Հայաստանի սահմանում։ Արշակ թագավորը, վարելով հավասարակշռման քաղաքականություն, դաշն կնքեց և Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի հետ։ Մինչ ռազմական գործողությունների սկսելը երկու կողմերի զորքերի միջև բախումներ տեղի ունեցան։

Երկու ուժերը ձգտում էին իրենց կողմը գրավել հայոց թագավորին, ով ուներ զգալի թվով զինական ուժ։ Ամիանոս Մարկելիանոս պատմիչը վկայում է, որ Շապուհը և Կոստանդիանոս կայսրը նամակագրություն են ունեցել։ Շապուհը ամեն կերպ ձգտել է համոզել և սպառնալ Կոստանդիանոսին, որպեսզի վերջինս հեռու մնա պատերազմական գործողություններից և իրեն զիջի Հայաստանն ու Միջագետքը։

Posted in Հայոց պատմություն

Հայոց պատմություն 04․15-04․30

Պապ թագավորը հաջորդել է հորը՝ Արշակ Բ-ին: Վաղես II կայսրն Պապին Բյուզանդիաից   ուղարկել է Հայաստան: Բայց Վաղես II-ը Պապին չի ճանաչել Հայոց արքա, որպեսզի պարսիկները նրան չմեղադրեն 363 թ-ի պարսկա-հռոմեական պայմանագիրը խախտելու համար: Սակայն պարսիկները զորք են ուղարկել Հայաստան և ճակատամարտում պարտության մատնել Պապին: Նա փախել է և ապաստանել Սև ծովի մերձափնյա լեռներում: Այդ ընթացքում պարսկական զորքը ասպատակել է Հայաստանը. 14 ամիս տևած պաշարումից հետո նրանք գրավել են Արտագերս ամրոցը,  գերեվարել Պապի մորը` Փառանձեմ թագուհուն: 369 թ-ին պարսկական զորքերը, հայ իշխաններ Մերուժան Արծրունու և Վահան Մամիկոնյանի ղեկավարությամբ, գրավել և ավերել են նաև հայկական խոշոր քաղաքները: Վաղես II կայսրը 370 թ-ին զորաբանակ է ուղարկել Հայաստան և Պապին հաստատել գահին:  Տեղեկանալով պարսիկների՝ Հայաստան ներխուժելու մտադրության մասին՝ կայսրը կրկին զորաբանակ է ուղարկել, որի օգնությամբ հայկական զորքը 371 թ-ին Ձիրավի ճակատամարտում ջախջախել է պարսիկներին:Այս հաղթանակով Պապն  ամրապնդել է իր իշխանությունը և հաջորդ  տարիներին զբաղվել երկրի ներքին խնդիրներով. վերամիավորել է Հայաստանից անջատված ծայրագավառները, ապա սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանի գլխավորությամբ հայկական զորքերն ազատագրել են Արշակ Բ-ի օրոք Հայաստանից խլված տարածքները, որից հետո Պապն ընդունել է Շապուհ II-ի բարեկամության առաջարկը: Շապուհը ճանաչել է Պապի իշխանությունը, և Հայաստանն առժամանակ զերծ է մնացել Սասանյան տերության ասպատակություններից: 

Պապն անդրադարձել է նաև Հայ եկեղեցու  բարեփոխմանը. կրճատել է վանականների թիվը, նրանց մի մասին պարտադրել է զինվորական ծառայություն, փակել է կուսանոցները, աղքատանոցները, եկեղեցական հողերի զգալի մասը միացրել է արքունականին և վերացրել բնակչությունից գանձվող տասանորդն ու պսակի հարկը: Ներսես Ա Պարթև կաթողիկոսի մահից (372 թ.) հետո Պապը Շահակ Ա Մանազկերտցուն չի ուղարկել Կեսարիա` օծվելու` դնելով Հռոմից Հայ եկեղեցու անկախացման հիմքը:Պապն ստեղծել է մեծաքանակ (90 հզ.) և մարտունակ բանակ:Հռոմեական կայսրությունից ձերբազատվելու նպատակով Պապը փորձել է կապ հաստատել պարսիկների հետ: Սակայն նրա ինքնուրույն քաղաքականությունն առաջացրել է Հռոմի դժգոհությունը։ Տերենտիոսը նրան ամբաստանել է Պարսից Շապուհ II արքայի հետ գաղտնի կապ ունենալու համար: Հռոմի Վաղես կայսրը խորհրդակցության պատրվակով Պապին հրավիրել է Տարսոն (Կիլիկիա) և փորձել հսկողության տակ պահել: Սակայն Պապին իր 300-հոգանոց թիկնազորով հաջողվել է ճեղքել շրջապատումը և վերադառնալ հայրենիք: Բայց Տերենտիոսին փոխարինած Տրայանոսը կարողացել է շահել Պապի վստահությունը, նրան հրավիրել է խնջույքի և դավադրաբար սպանել

Posted in Հայոց պատմություն, Նախագծեր, Ընտանեկան ։), Իմ շարադրությունները

«Իմ Տունը իմ ամրոցն է» նախագիծ

Կապ չունի որտեղ, ինչ պայմաններում ու ոնց մեկ է իմ տունն իմ ամրոցն է։ Ուր էլ գնամ ես այս աշխարհում ընտանիքիցս հարազատ ոչ մեկի չեմ գտնի ու ոչ մի տեղ ինձ այնպես հանգիստ չեմ զգա ինչպես ես իմ ամրոցում։ Կյանքումս ամենաթանկը, որ ես ունեմ՝ ընտանիքս է։ Հայրս, Մայրս, պոքրիկ եղբայրս նրանք այն ամենաթանկն են ինչ ես ունեմ այս աշխարհում։ Ես իմ ընտանիքի անդամներին ամեն մեկին մի առանձնահատուկ ձևով եմ սիրում, չեմ կարող բացատրել թե ինչպես, որովհետև դա անբացատրելի մի սեր է։ Ընտանիքը միակն է, ով քեզ չի դավաճանի, չի թողնի քեզ մենակ ճանապարհի կեսից։ Ընտանիքում են մարդիկ են, ովքեր քո սկխալներից հետո մեկ է քեզ սիրում այնպես ինչպես դու կա, կապ չունի դու ինչքան սխալական կլինես մեկ է իրենց սերը դրանց չի պակասում։ Շատ անագմներ մենք կարող ենք վիրավորել մեր ընտանիքի անդամներին գիտակցված կամ չգիտակցված, բայց մեկ է նրանք էլի այդքանից հետո կանհանգստանան մեզ համար։ Նրանք մեզ համար ամենինչ անում են, մենք էլ պարտավոր ենք այնպես անել, որ նրանց համար լավ լինի։ Այսպես ես շատ երկար կարող եմ դեռ խոսել, բայց ընտանիքիս անդամները ինձ են սպասում, գնացի․․․ ։)

This image has an empty alt attribute; its file name is image-6.jpeg
This image has an empty alt attribute; its file name is image-7.jpeg
This image has an empty alt attribute; its file name is image-8.jpeg
This image has an empty alt attribute; its file name is image-9.jpeg
Posted in Հայոց պատմություն

Հայոց պատմություն 30-10

«Իմ Տունը իմ ամրոցն է» նախագիծ

Կապ չունի որտեղ, ինչ պայմաններում ու ոնց մեկ է իմ տունն իմ ամրոցն է։ Ուր էլ գնամ ես այս աշխարհում ընտանիքիցս հարազատ ոչ մեկի չեմ գտնի ու ոչ մի տեղ ինձ այնպես հանգիստ չեմ զգա ինչպես ես իմ ամրոցում։ Կյանքումս ամենաթանկը, որ ես ունեմ՝ ընտանիքս է։ Հայրս, Մայրս, պոքրիկ եղբայրս նրանք այն ամենաթանկն են ինչ ես ունեմ այս աշխարհում։ Ես իմ ընտանիքի անդամներին ամեն մեկին մի առանձնահատուկ ձևով եմ սիրում, չեմ կարող բացատրել թե ինչպես, որովհետև դա անբացատրելի մի սեր է։ Ընտանիքը միակն է, ով քեզ չի դավաճանի, չի թողնի քեզ մենակ ճանապարհի կեսից։ Ընտանիքում են մարդիկ են, ովքեր քո սկխալներից հետո մեկ է քեզ սիրում այնպես ինչպես դու կա, կապ չունի դու ինչքան սխալական կլինես մեկ է իրենց սերը դրանց չի պակասում։ Շատ անագմներ մենք կարող ենք վիրավորել մեր ընտանիքի անդամներին գիտակցված կամ չգիտակցված, բայց մեկ է նրանք էլի այդքանից հետո կանհանգստանան մեզ համար։ Նրանք մեզ համար ամենինչ անում են, մենք էլ պարտավոր ենք այնպես անել, որ նրանց համար լավ լինի։ Այսպես ես շատ երկար կարող եմ դեռ խոսել, բայց ընտանիքիս անդամները ինձ են սպասում, գնացի․․․ ։)


Թեմա 11. Ավատատիրության հաստատումը և Քրիստոնեության ընդունումը.

Ավատատիրության հաստատումը Հայաստանում, հասարակական գործընթաց տեղի է ունեցել Մեծ Հայքի տագավորությունում 4-5րդ դարերում։ Հայաստանում այդ անցումային դարաշրջանում նման գործընթացը նաև տեղի էր ունենումհարևան երկու աշխարհակալ տերություններում՝ Հռոմեական կայսրությունում և Սասանյան Պարսկաստանում։ Մերձավոր Արևելքում մի երար ժամանակ  իշխող ստրկատիրական հասարակարգը գնալով քայքայվում էր։ Արդեն իսկ վերջնական քայքայվելուց հետո նա իր տեղը զիջում է ավատատիրական հարաբերություններին։Միջնադար անցումը Հայաստանում արդեն իսկ հին դարերից էլ տեղի էր ունենում ավատատիրական ուղիով։ Ավատ բառի հիմքում «ի հավատ», «հավատարմությամբ» իմաստն է։

Իսկ 301 թ․ Հայաստանում ընդունվեց Քրիստոնեությունը։ Հայ ազգը  Տիգրան Գ մեծ Արշակունու օրոք, ով գահակալել էր 287-330թթ․ առաջինը աշխարհում ճանաչեց քրիստոնեությունը՝ որպես պետական կրոն։ Մերձավոր Արևելքի քրիստոնեական մյուս եկեղեցիներից Հայակամ եկեղեցիները տարբերվում էին «Առաքելական» անունով։ Առաքելական, ուղղափառ կամ այլ կոչումները գործածվում են որպես պատվանուն։ Հայոց եկեղեցին սովորաբար վարդապետական անվան կիրառում չեն ունեցել եկեղեցիները կոչվել էմ Հայաստանյայց, Հայաստանի, Հայոց կամ Հայ անունով։

Posted in Հայոց պատմություն

Հայոց պատմություն 16-20

Տրդատ 3-րդի գահակալությունը

Տրդատ Գ Մեծ (255 կամ 250 – 330), Մեծ Հայքի Արշակունի թագավոր 287 թվականից։ Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Արշակունու (272-287) որդին։

Կրթվել և դաստիարակվել է հռոմեական արքունիքում: Ըստ պատմիչներ Ագաթանգեղոսի և Մովսես Խորենացու, տիրապետելով արտակարգ ուժի, աչքի է ընկել կրկեսամարտերում, ինչպես նաև՝ Հռոմեական կայսրության մղած պատերազմներում։

Հռոմեա-պարսկական պատերզամները իրար հաջորդելով շարունակվում էին՝ կազմաքանդ անելով Հայաստանի տնտեսությունը։ Պատերազմի սկզբում առավելությունը պարսկական զորքերի կողմն էր, սակայն հռոմեացիները, համալրում ստանալով, 297 թվականին հայկական զորամասերի օգնությամբ հռոմեացիները սոսկալի պարտության մատնեցին պարսիկներին։ Ներսեհ արքան գերի ընկավ իր ողջ ընտանիքով հանդերձ։ Վերջինս ստիպված 298 թվականին Մծբինում հաշտության պայմանագիր կնքեց։

This image has an empty alt attribute; its file name is 220px-gregory_the_illuminator.jpg

Մծբինի խաղաղության պայմանագիրը

296թ. պարսից արքա Ներսեհը, Հյուսիսային Միջագետքում հռոմեական բանակին պարտության մատնելով, ներխուժեց Հայաստան: 297 թ. պարսից բանակը հասավ Բասեն գավառը: Հայ-հռոմեական միացյալ ուժերը Ոսխա գյուղի մոտ ջախջախում են պարսից զորքերին: Ներսեհը փախուստի է դիմում և հաշտություն խնդրում: Պարսից արքան Հյուսիսային Միջագեքում տարածքային որոշ զիջումներ է անում հռոմեացիներին:

298թ. Մծբինում կնքվում է հռոմեա-պարսկական 40-ամյա խաղաղության պայմանագիրը: Մեծ Հայքի թագավորությունը վերականգնում է իր ամբողջականությունը: Տրդատ III Մեծը վերջնականապես հաստատվում է Հայոց գահին:

Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը

 Հայկական պետությունների դիցարանները Հեթանոսություն-բազմաստվածություն Դիցարան-աստվածների տուն,պանթեոն,ընտանիք, համախումբ Հայկ-Արատտա երկրի հովանավոր աստված, արարչագործ Հայաստանի Աստծո որդին(բազմաստվածությունից հետո Հայկը համարվել է մեր ազգի նախնի նահապետը):
Վանի թագավորության դիցարան-Մհերի դուռ(Խալդյան դարպաս)- Խալդ, Թեյշեբա, Շիվինի Նոր դիցարան-Արամազդ՝ նոր դիցարանի ղեկավար, երկնքի ու երկրի արարիչ Անահիտ-Ոսկեմայր, հայոց աշխարհի փառքը, հովանավոր և պահապան աստվածուհին Վահագն- ռազմի, քաջության Աստված Աստղիկ-լույսի, սիրո և գեղեցկության դիցուհի( վարդավառի տոնը, Մշո դաշտ) Նանե- մայրության և ընտանիքի պահապան դիցուհի Արեգ-Միհր-արեգակի, լույսի, արդարության աստված Տիր-դպրության աստված, գրի- գրականության, արվեստի աստված Վանատուր- հյուրընկալության աստված

Գրավոր մշակույթ


Գրավոր մշակույթը. 405թ.-Մաշտոցյան գրերի ստեղծում Հույն պատմիչ Փիլոստրատոս-վկայոըմ է Արշակ Ա արքայի ժամանակ օգտագործված հայկական գրերի մասին։(34-35թթ.) 235թ.-ժամանակագրություն,հույն պատմիչ.հայերին դասում է սեփական գիր ունեցող ժողովուրդների շարքում։ Ագաթանգեղոս-վկայում է հայկական նշանագրերի, նախաքրիստոնեական Հայաստանում դպրության Տիր Աստծո պաշտամունքի մասին:
Մովսես Խորենացի (5րդ դարի պատմիչ, պատմահայր)-տեղեկացնում է, որ 2-3րդ դարերում Բարձր Հայքի Անի ամրոցում պահվում էր մեհենական պատմագրության դիվանը(արխիվ): Օտար լեզուների կիրառումը-պարսկերեն, էլամերեն, ասորերեն, հունարեն, բաբելոներեն, արամերեն և այլն։ Հայկական մեհենագրություն- մեհյանների՝ տաճարների գիր, սրբազան գիր, մի քանի հարյուր նշաններից բաղկացած գրային համակարգ։ Ունեցել են պատկերների տեսք, կոչվել են պատմերանշաններ( օրինակ եգիպտական հիերոգլիֆները)
Վանի թագավորության մեհենագրություն- 300 նշան, որոնք գրվել են աջից ձախ և վերից վար ուղղություններով։ Հայաստանում կիրառված օտար գրահամակարգերը- խեթա-լուվիական հիերոգլիֆներ, ասուրա-բաբելական սեպագիր, ուրարտական սեպագիր։ Հին Հայաստանում կիրառվել է երկու այբուբեն՝ հունական և արամեական։