Մոսկվայի և Կարսի պայմանագիրը

Ընդհանրապես, վերլուծելով հայոց պատմության վերջին 2-3 հարյուր տարվա պատմությունը և հատկապես դրանում հայ-ռուսական հարաբերությունների խճանկարը, պետք է փաստել, որ կատարյալ միֆ է մեր հասարակության զգալի մեծամասնության մեջ տարածված այն մտայնությունը՝ ըստ որի, եթե ռուսները չլինեին, թուրքերը մեզ վերջնականապես կվերացնեին և այլն: Ընդհակառակը, պատմությունը ցույց է տալիս, որ երբ մեր տարածաշրջանում տեղի էր ունենում ռուս-թուրքական շահերի համընկնում, ապա դա աղետաբեր հետևանքներ էր ունենում հայ ժողովրդի համար, որովհետև, որպես կանոն, ռուսական կողմից թուրքական կողմին միշտ զիջելու ենթակա էին հայկական տարածքներ: Այդպես էր և 1800-ականների գրեթե բոլոր ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ: Այդպես էր նաև դարասկզբին քեմալաբոլշևիկյան մերձեցումների ժամանակ, որն աղետաբեր հետևանքներ ունեցավ հայ ժողովրդի համար. կործանվեց առաջին հանրապետությունը, կնքվեց Ալեքսանդրապոլի նվաստացուցիչ պայմանագիրը, որով Հայկական կողմը հրաժարվում էր Սևրի պայմանագրից, ինչպես նաև՝ մեր տարածքների և մեր ժողովրդի կենսական շահերի հաշվին՝ բոլշևիկները և քեմալականները շարունակեցին իրենց եղբայրական հարաբերությունները. դրա վառ օրինակը 1921թ. մարտի 16-ին կնքված Մոսկվայի և նույն թվականի հոկտեմբերի 13-ին կնքված Կարսի պայմանագրերն էին: 1920թ. Հայաստանի հանրապետությունը ծանր օրեր էր ապրում: Մայիսյան խռովությունը ճնշելուց հետո իրավիճակը բարդացել էր: Հայաստանը հայտնվել էր ռուս-թուրքական մահաբեր տանդեմի առջև, և օղակը օր օրի ավելի էր սեղմվում: Բոլշևիկները, տարված իրենց հեղափոխական գաղափարներով, քեմալական Թուրքիային դիտում էին որպես «Հեղափոխական պայքարի կենտրոն արևելքում»՝ ամեն հնարավոր միջոցով աջակցելով քեմալականներին, իսկ 1920թ. օգոստոսի 24-ին կնքեցին քեմալաբոլշևիկյան գաղտնի համաձայնագիրը: Պատահական չէ, որ սույն գաղտնի համաձայնագրով նրանց հատկացվեց 5մլն ռուբլի 200,4 կգ ոսկի զենք-զինամթերք, իսկ այնուհետև՝ զորախմբեր, ինչպես իրենք էին ասում՝ «հայ իմպերիալիստների» դեմ կռվելու: 1920թ. օգոստոսի վերջին բոլշևիկյան առաջին զորախումբը՝ 7000 հոգի, ժամանեց Էրզրում: Քիչ ավելի ուշ քեմալականերին օգնության եկավ մեկ այլ զորախումբ՝ 10.000 հոգի: Եթե առաջին զորախմբի պարտականությունն էր մասնակցել Հայաստանի դեմ ռազմական գործողություններին, ապա երկրորդ զորախմբի խնդիրն էր պահել Միջագետքի ճակատը, որպեսզի այնտեղ տեղակայված բրիտանական ուժերը չկարողանան թիկունքից հարվածել քեմալականներին և այդ ձևով օգնեն Հայաստանին: 1920թ. սեպտեմբերին Բաքվում տեղի ունեցավ Արևելքի ժողովուրդների համագումար, որտեղ հարց բարձրացվեց Ռուսաստանի ու Թուրքիայի մեջտեղից վերացնել հայկական սեպը: Խոսքն այն մասին էր, որ թուրքական բանակը հարձակվի Հայաստանի վրա, իսկ ռուսական բանակը հայերին պաշտպանելու պատրվակով մտնի Հայաստան և խորհրդայնացնի այն: Համագումարին մասնակցում էին նաև հայ բոլշևիկներ: Ժողովի ժամանակ Գ.Զինովևը սրբագրեց արդեն օգոստոսին կնքված ռուս-թուրքական նախնական համաձայնագիրը Մոսկվայում, անյուհետև ընդունվեց բանաձև՝ ըստ որի «ՀՀ ներկայիս կառավորությունը միջազգային իմպերիալիզմի գործակալ է և հայ ժողովրդի թշնամի»: Քեմալականներն արդեն 1920թ. ամռանը պատրաստ էին Հայաստանի վրա հարձակվել: Սակայն այդ ժամանակ Խորհրդային Ռուսաստանն իր համաձայնությունը չտվեց, և 1920թ. սեպտեմբերին թուրքերին հաջողվեց բոլշևիկներից Հայաստանի վրա հարձակվելու թույլտվություն ստանալ:Պատերազմական գործողություններում հայկական կողմը պարտություն կրեց, ժամանակակիցները նշում են, որ պարտության պատճառները հոգեբանական էին «զինվորների շրջանում տիրում էր այն մտայնությունը, որ իրենք գործ ունեն ռուս-թուրքական միացյալ ուժերի հետ», արդյունքում հայկական կողմը պարտվեց, կորցրեց տարածքներ: 1920 թ. նոյեմբերի 30-ի երեկոյան թուրքական պատվիրակությունը վերջնագիր ներկայացրեց Հայաստանին, որն էլ քննության դրվեց հանրապետության ղեկավար շրջանների հրավիրած պատմական նիստում: Դրանից մի քանի ժամ առաջ Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցիչ Բ. Լեգրանը Հայաստանի վարչապետ Ս. Վրացյանին ներկայացրել էր Հայաստանի խորհրդայնացման մասին վերջնագիր: ՀՀ հետագա ճակատագրի հարցը վճռելու համար նոյեմբերի 30-ի լույս դեկտեմբերի 1-ի գիշերը ՀՅԴ Բյուրոյի, կառավարության, խորհրդարանական խմբակցության և հեղինակավոր մարդկանց մասնակցությամբ տեղի ունեցած պատմական նիստում որոշվեց ընդունել Լեգրանի վերջնագիրը Հայաստանի խորհրդայնացման վերաբերյալ: Այսպիսով, քեմալաբոլշիկյան մերձեցումը կորստաբեր եղավ հայ ժողովրդի և պետականության պահպանման համար, որի արդյունքներն իրենց երկար սպասեցնել չտվեցին: 1920թ. դեկտեմբերի 2-ին Հայաստանը խորհրդային կողմի շանտաժային քաղաքականության արդյունքում խորհրդայնացավ և Ալեքսանդրապոլում նվաստացուցիչ պայմանագիր կնքվեց արդեն թուրքական կողմի հետ: Քեմալաբոլշևիկյան մերձեցումների հաջորդ փուլը դա Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերն էին: Ընդհանրապես Մոսկվայի պայմանագիրը հայ ժողովրդի հանդեպ ամենաաղաղակող անարդարություններից մեկն էր և մեր կենսական շահերի հաշվին քեմալաբոլշևիկյան մերձեցման թերևս ամենացցուն օրինակը: 1926թ. փետրվարի 26-ից մինչև մարտի 16-ը Մոսկվայում տեղի ունեցավ ռուս-թուրքական խորհրդաժողով, որտեղ քննարկվելու էին նաև Հայաստանին առնչվող հույժ կարևոր հարցեր: Մոսկվա մեկնեց նաև հայկական պատվիրակություն արտգործժողկոմ Ալ. Բեկզադյանի գլխավորությամբ, որն իր հետ բերել էր սեփական առաջարկները խոհրդաժողովի մասնակիցներին ներկայացնելու համար: Սակայն, թուրքերի պնդմամբ, հայկական պատվիրակությանը չթույլատրվեց մասնակցել խորհրդաժողովին, թեև, ինչպես ասվեց, այնտեղ վճռվելու էին Հայաստանի համար կենսական նշանակություն ունեցող խնդիրներ:Հայկական կողմը հույս ուներ, որ ռուսական կողմը իր վրա կվերցնի հայերի շահերը ներկայացնելու գործը, սակայն, բնականաբար, դա նույնպես տեղի չունեցավ: Պետք է նշել, որ բանակցությունների ժամանակ ռուսական կողմը ճանաչել էր թուրքական «Ազգային ուխտը», և բանակցությունների հիմքում ընկած էր 1920թ. օգոստոսի 24-ին կնքված քեմալաբոլշևիկյան հայտնի համաձայնագիրը: Հարկ է ընդգծել, որ ճանաչելով «Ազգային ուխտը»՝ ռուսական կողմը ընդունում էր թուրքական կողմի իրավունքները այն տարածքների վրա, որոնք այդ ուխտով սահմանված էին որպես թուրքական տարածքներ:Խոսքը հայկական տարածքների մասին էր: Այսպիսով, 1921թ. մարտի 16-ին Մոսկվայում Խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքվեց «Բարեկամության և եղբայրության» մասին պայմանագիր, պայմանագրի Հայաստանին վերաբերող մասի համաձայն Ռուսաստանը ճանաչում էր Թուրքիայի իրավունքները բոլոր թուրքաբնակ շրջաններում, այսինքն՝ Արևմտյան Հայաստանում: Թուրքիայի հյուսիսարևելյան սահմանն անցնում էր Ախուրյան ու Արաքս գետերի հունով՝ թուրքական կողմին էր անցնում Արդվինը, Հայաստանից՝ Կարսի մարզը և Սուրմալուի գավառը, Հայաստանից անջատվում և որպես ինքնավար տարածք Խորհրդային Ադրբեջանի պետական ինքնիշխանությանն էր անցնում Նախիջևանի գավառը, Շարուր-Դարալագյազի գավառի մեծ մասը և Երևանի գավառի մի մասը՝ ընդ որում հատուկ նշվում էր, որ Ադրբեջանը այդ ինքնիշխանությունը չի զիջի երրորդ պետությանը, Խորհրդային կառավարությունը համաձայնվում էր չճանաչել Թուրքիային վերաբերող և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կողմից չընդունված որևէ միջազգային ակտ: Այս կետը ուղղված էր 1920-ի Սևրի հաշտության պայմանագրի դեմ, որը Թուրքիան ցանկանում էր չեղյալ հայտարարել: Համաձայնագիրը ստորագրել են խորհրդային կողմից`Գ.Չիչերինը և Ջ.Կորկմասովը, իսկ թուրքականկողմիցՅուսուֆ Քեմալ բեյը Ռզա Նուր բեյը և Ալի Ֆուադ փաշան: 1921թ. hոկտեմբերի 13-ին հայկական վրացական ԽՍՀ-ների և Թուրքիայի միջև կնքվեց Կարսի պայմանագիրը: Այս գործընթացումիր ուրույն մասնակցությունը ուներ նաև Խորհրդային Ռուսաստանը: Պայմանագիրը, հաջորդելով Մոսկվայի պայմանագրին, գրեթե նույնությամբ կրկնում էր Մոսկվայի պայմանագրի դրույթները և հաստատում ժամանակակից Թուրքիայի սահմանները: Կարսի պայմանագիրը բաղկացած է ներածությունից, 20 հոդվածից և 3 հավելվածից: 1-ին հոդվածով ուժը կորցրած էին համարվում բոլոր այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել էին պայմանավորվող կողմերի տարածքներում անցյալում ինքնիշխան կառավարությունների միջև: Չեղյալ էին համարվում այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել էին երրորդ պետության հետ և վերաբերում էին Անդրկովկասի հանրապետություններին (բացառությամբ Մոսկվայի ռուս-թուրքականի): 2-րդ հոդվածով, որն առանձնապես կարևոր էր Թուրքիայի համար, կողմերը չէին ճանաչում «բռնի ուժով» պարտադրված ոչ մի պայմանագիր կամ միջազգային այլ ակտ. դա նշանակում էր, որ Խորհրդային Հայաստանը չի ճանաչում 1920 թ. օգոստոսի 10-ի Սևրի հաշտության պայմանագիրը: Թուրքիայի և Անդրկովկասի հանրապետությունների միջև սահմանը որոշվում էր 4-րդ հոդվածով (ներկայիս սահմանը Թուրքիայի հետ): 5-րդ հոդվածով Թուրքիայի, Ադրբեջանական և Հայկական ԽՍՀ-ների կառավարությունները համաձայնում էին Նախիջևանի մարզը որպես ինքնավար տարածք հանձնել Ադրբեջանի խնամակալությանը: 6–9-րդ հոդվածները վերաբերում էին Թուրքիայի և Վրաստանի փոխհարաբերություններին՝ համաձայն որոնց` Թուրքիան Բաթում քաղաքի ու մարզի նկատմամբ ինքնիշխանության իրավունքը զիջում էր Վրաստանին՝ պայմանով, որ տեղական բնակչությունն օգտվի լայն ինքնավարությունից, իսկ Թուրքիային իրավունք վերապահվի օգտվելու Բաթումի նավահանգստից առանց դրա համար հատուկ հարկ վճարելու (հոդված 6): 10-րդ հոդվածով կողմերը պարտավորվում էին թույլ չտալ իրենց տարածքներում այնպիսի կազմակերպությունների կամ խմբերի գոյությունը, որոնք պայմանավորվող մյուս կողմի դեմ պայքարի նպատակ ունեն: Վերջին 20-րդ հոդվածով նախատեսված էր, որ պայմանագիրը ենթակա է վավերացման, և վավերագրերը կփոխանակվեն Երևանում 1922 թ. սեպտեմբերի 11-ին: Կարսի պայմանագրի ստորագրման ժամանակ մեծ է եղել ռուսական կողմի ճնշումը հայկական կողմի վրա նույնիսկ անձամբ Ստալինի կողմից: Ըստ էության, Կարսի պայմանագիրը վերահաստատեց մոսկովյան խայտառակ և մեր ժողովրդի կենսական շահերի դեմ պայմանագիրը: Ընդհանրացնելով կարելի է նշել, որ վերոնշյալ գործընթացները ռուս-թուրքական մերձեցումները և մեր կենսական շահերի հաշվին կնքված պայմանագրերը ռուսական կողմի վերջին 2-3 հարյուր տարվա հակահայ քաղաքականության ամենացայտուն դրսևորումներից էին և լիովին արտացոլում են մեր հանդեպ, ինչու չէ նաև այժմ տարվող, ռուսական քաղաքականության իրական դեմքը:

Advertisements

հայոց լեզու

40․ երբ կարդաց նա

կարդալիս

կառուցելիս

կառուցելուց

լսելիս

դառնալիս

հիվանդանալուց

հիվանդանալիս

41․ քերել- քերիչ

գրել-գրիչ

կապել-կապիչ

քամել-քամիչ

թակել-թակիչ

ըմպել-ըմպիչ

բացել-բացիչ

գործել-գործիչ

խաղալ-խաղալիք

ուտել-ուտելիք

խմել-խմիչք

հագնել-հագուստ

ձգել-ձգիչ

փակել- փակիչ

խթանել-խթանչ

փաթաթել- փաթաթիչ

ճոճել- ճոճորան

գանձել-գանձիչ

սղել-սղիչ

ջնջել-ջնջիչ

ծածկել-ծածկիչ

կապել-կապիչ

օրորել-օրորիչ

43․ վազել-վազեցնել,վազեցրի

պարել-պարեցնել,պարեցրի,

աշխատել- աշխատեցնել,աշխատեցրի

ուտել- ուտեցնել,ուտեցրի

կարմրել- կարմրացնել,կարմրացրի

սովորել- սովորեցնել, սովորեցրի

խմել-խմացնել,խմացրի

շփոթել-շփոտեցնել, շփոթեցրի

լռել- լռեցնել,լռեցրի

վստահել- վստահեցրեց, վստահեցրի

հագենալ-հագեցնել,հագեցրի

մոտենալ-մոտեցնել, մոտեցրի

մերձենալ- մերձեցնել, մերձացնել

Իզոտոպներ

Իզոտոպներ  որևէ քիմիական տարրի ատոմների (և միջուկների) տարատեսակներ, որոնց կարգաթիվը նույնն է, իսկ զանգվածային թիվը տարբեր։ Անվանումը պայմանավորված է նրանով, որ ատոմի բոլոր իզոտոպերը Մենդելեևի աղյուսակում զբաղեցնում են նույն տեղը (նույն վանդակը)։ Ատոմի քիմիական հատկությունները կախված են ատոմի էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքից, որը իր հերթին հիմնականում պայմանավորված է միջուկի Z լիցքով (այսինքն միջուկում պրոտոնների թվով) և գրեթե կախված չէ A զանգվածային թվից (այսինքն պրոտոնների Z և նեյտրոնների N գումարային թիվ)։

Նույն տարրի բոլոր իզոտոպները ունեն միջուկի միևնույն լիցք, տարբերվում են միայն նեյտրոնների թվով։ Սովորաբար իզոտոպը նշանակվում է քիմիական տարրին պատկանող նշանով, ավելացնելով վերին ձախ ցուցիչ, որը համապատասխանում է զանգվածային թվին (օր.12C, 222Rn)։ Կարելի է նաև գրել տարրի անվանումը՝ գծիկով ավելացնելով համապատասխան ատոմային զանգվածի թիվը (օրինակ՝ ածխածին-12, ռադոն-222)։ Որոշ իզոտոպներ ունեն ավանդական դարձած անուններ (օր. դեյտերիում, ակտիոնիում)։

Իոտոպների օրինակ է թթվածնի 168O, 178O, 188O երեք կայուն իզոմերները։

2015 թվականի վերջին տվյալներով հայտնի է բոլոր տարրերի 3211 իզոտոպներ

Իմ ընկերները

Ընկեր․․․  շատ  կարևոր  մարդ  յուրաքանչուրի   կյանքում: Ես ընկերներ շատ ունեմ, ընտանքիից հետո կըանքումս ամենակարեվոր մարդիկ իմ ընկերներն են։Կան ընկերների մի քանի տեսակ, բայց իմ ընկերները միայն լավ տեսակին են պատկանում։ Իմ բոլոր ընկերնեը շատ լավն են, նրանք բոլորը գիտեն ընկերության արժեքը։ Իմ կյանքում եղել են շատ ընկերներ ովքեր եկել են ու գնացել, բայց չեմ ուզում նրանց մասին հիշել, որովհետև ես ունեմ ներկա։ Ես ունեմ թե շատ լավ ընկերուհիներ թե շատ լավ ընկերներ, նրանք բոլորը միշտ պատրաստ են ինձ լսել ամեն պահի, նրանք պատրաստ են ինձ օգնել երբ ես ունեմ իրենց կարիքը։ Ես երբեք չեմ մոռանա այն ընկերներիս ում հետ անցկացրել եմ թե վատ օրերս թե լավ, ում հետ կիսվել եմ ամենինչ և այն ընկերներիս ովքեր ինձ ավելի լավ են ճանաչում քան ես ինք ինձ․․․ ես նաև ունեմ այնպիսի լավ մանկության ընկերուհիներ ում ես երբեք չեմ դավաճանի և չեմ փոխի ոչ մեկի հետ իմ կարծիքովել նրանք ինձ չեն դավաճանի․․․

Անձրև

Երբ ասում եմ անձրև հոգիս հանգստանում է ․․․ ես սիրում եմ երբ անձրև է գալիս և ես նստում եմ պատուհանագոքին և երգ լսելով մտածում․․․ թե ինչ եմ մտածում եսել չգիտեմ․․․հա կարողե է տարորինակ է հնչում, որ ասում եմ չգիտեմ ինչ եմ մտածում, բայց դա այդպես է․․․ ինձ թվում է բոլոր մարդկանց մոտ է այդպես, երբ մտածում են և չգիտեն թե ինչ են մտածում, չգիտեն թե ինչուն են մտածում։ Ինձ մոտ այնպես տպավորություն է, որ երբ անձրևը գալիս է ու դու հիշումես վատ բաներ նա իր հետ տանում է այդ վատ հիշողություններ և երբ անձրևից հետո դուրս է գալիս ծիածան և իր հետ բերում է լավ հիշողություներ․․․ Իմ ամենասիրելի ֆիլմերից մեկում հերոցուհիներից մեկը ասում է <<There is always a Rainbow after the rain>> թարքմանաբար նշանակում եմ <<Անձրևից հետո միշտել ծիածան կա >>և դա միշտել այպես է, երբ ինչոր մի վատ բան է պատահում դրանից հետո միայն լավն է լինում կամ ինչպես ասում էր Բոբ մարլին << մեկ դուռը փակվելուց հետո միշտ ուրիշն է բացվում>>

Մանկություն․․․

Տարիները գլորվում են և ներկայիս յուրաքանչյուր վայրկյանը դառնում է անցյալ… Բոլորս էլ ունեցել ենք մանկություն, մանկական երազանքներ և հուշեր… Երբ ասում եմ մանկություն մտքիս գալիս են շատ հիշողություններ․․․ թե լավ թե վատ,մյուսներինը չգիտեմ, բայց իմ մանկությունը անցել է հիանալի և անցնում է։ Իմ մանկությանը համար ես շնորակալ եմ ծնողներիս և մեր բակին։ Հիմա, որ ասում են չկա մանկություն բոլորը միայն հեռաղոսների մեջ են, ոչ իմ մանկությունը այդպես չի անցել, իմ մանկությունը անցել է ինչպես առաջներում, ամեն օր խաղ․․․ մեր բակը այն եզակի բանկերից է, որ մինչև հիմա բակում տիրում է խինդ և ծիծաղ։Ես հիշում եմ ես միշտ մինչև կեսգիշեր բակում էի ընկերներիս հետ միասին, մենք խաղում եինք հալամուլա, դրոշակ, 7 քար,գործնագործ և այլն։Դպրոցումել եմ ես շատ լավ մանկություն անցկացրել, ընկերնով թե դասից ենք պախել թե դասատուի ատոռի վրա կավիճ ու սոսիննձ ենք քսել, թե պատուհան ենք ջարդել, բարկացրել ենք դասատուներին։ Այսպես ես շատ երկար կարող եմ պատմել իմ մանկության մասին, բայց գնամ, որորվհեև ընկերներս ինձ են սպասում․․․

Ատոմի կառուցվածք

Ատոմի կառուցվածքը Էլեկտրական երևույթները բացատրելու համար անհրաժեշտ է պարզել ատոմի կառուցվածքը: Այդ ուղղությամբ առաջին հայտնագործությունը կատարեց անգլիացի գիտնական Ջ.  Թոմսոնը: 1898 թվականին նա հայտնաբերեց ատոմի կազմի մեջ մտնող և տարրական լիցք կրող փոքրագույն մասնիկը՝ էլեկտրոնը

томс.jpg
images.jpg

Էլեկտրոնի լիցքը՝  qe=−e=−1,6⋅10−19Կլ, իսկ զանգվածը՝ me=9.1⋅10−31կգԷլեկտրոնը անհնար է «զատել» իր լիցքից, որը միշտ միևնույն արժեքն ունի: Տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներում պարունակվում են տարբեր թվով էլեկտրոններ: Շարունակելով ատոմի կառուցվածքի բացահայտման հատուկ փորձերը, անգլիացի գիտնական Էռնեստ Ռեզերֆորդը 1911թ.-ին ներկայացրեց ատոմի կառուցվածքի վերաբերյալ իր մոդելը, որն անվանեցին մոլորակային:   

REZERFORD_Ernst3.jpg
atom1.jpg

Ըստ Ռեզերֆորդի նյութի՝ յուրաքանչյուր ատոմ կարծես փոքրիկ Արեգակնային համակարգ է, որի կենտրոնում դրականապես լիցքավորված միջուկն  է: Էլեկտրոնները պտտվում են միջուկի շուրջը նրա չափերից շատ ավելի մեծ հեռավորությունների վրա, ինչպես մոլորակները Արեգակի շուրջը:Էլեկտրոնները շարժվում են արագացմամբ (մոտ 1022մ/վ2), որի պատճառը միջուկի և Էլեկտրոնի փոխադարձ ձգողությունն է: Էլեկտրոնի և միջուկի գրավիտացիոն փոխազդեցությունը շատ փոքր է` մոտ 10−40ն, հետևաբար նրանց փոխազդեցությունը հիմնականում էլեկտրամագնիսական բնույթի է: Սովորական վիճակում մարմինը, ինչպես և նրա կառուցվածքային տարրերը՝ ատոմները, էլեկտրաչեզոք են: Ուրեմն վերջինիս բոլոր էլեկտրոնների գումարային լիցքի բացարձակ արժեքը հավասար է միջուկի լիցքին:Տարբեր տարրերի ատոմները միմյանցից տարբերվում են իրենց միջուկի լիցքով և այդ միջուկի շուրջը պտտվող Էլեկտրոնների թվով:

Screenshot_2.png

 Դ. Ի. Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակում տարրերի կարգաթիվը՝ Z-ը, համընկնում է սովորական վիճակում տվյալ տարրերի ատոմի մեջ պարունակվող էլեկտրոննեի թվի հետ, հետևաբար էլեկտրոնների գումարային լիցքը ատոմում հավասար է՝ qէլ.=−Z⋅e Միջուկի լիցքը կլինի՝ qմիջ.=+Z⋅e Ատոմի միջուկը ևս բարդ կառուցվածք ունի. նրա կազմության մեջ մտնում են տարրական դրական լիցք կրող մարմիններ՝ պրոտոններ: qp=e=1,6⋅10−19կլ Պրոտոնի զանգվածը մոտ 1840 անգամ մեծ է էլեկտրոնի զանգվածից: Դատելով միջուկի լիցքից կարելի է պնդել.Ատոմի միջուկում պրոտոնների թիվը հավասար է տվյալ քիմիական տարրի կարգահամարին՝ Z-ին:Ինչպես ցույց տվեցին հետազոտությունները, բացի պրոտոններից միջուկի պարունակում է նաև չեզոք մասնիկներ, որոնց անվանում են նեյտրոններ:  Նեյտրոնի զանգվածը փոքր ինչ մեծ է պրոտոնի զանգվածից: Նեյտրոնների թիվը միջուկում նշանակում են N տառով: Միջուկի պրոտոնների՝  Z թվի և նեյտրոնների N թվի գումարին անվանում են միջուկի զանգվածային թիվ և նշանակում A տառով: A=Z+N, որտեղից՝ N=A−Z A-ն կարելի է որոշել Մենդելեևի աղյուսակից՝ կլորացնելով տրված տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը մինչև ամբողջ թիվ:Այսպիսով, ատոմի կենտրոնում դրական լիցք ունեցող միջուկն է, որը կազմված է Z պրոտոնից և N նեյտրոնից, իսկ միջուկի շուրջը, եթե ատոմը չեզոք է, պտտվում են Z Էլեկտրոններ:Որոշ դեպքերում ատոմները կարող են կորցնել մեկ կամ մի քանի էլեկտրոններ: Այդպիսի ատոմն այլևս չեզոք չէ, այն ունի դրական լիցք և կոչվում է դրական իոն: Հակառակ դեպքում, երբ ատոմին միանում է մեկ կամ մի քանի էլեկտրոն, ատոմը ձեռք է բերում բացասական լիցք և վեր է ածվում բացասական իոնի: 

p-08a-2.gif